Dịch sai hay xuyên tạc bản gốc?

Vietnamnet vừa cho đăng bản dịch của Phương Thảo về bà Thái Thị Liên tại

http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/11207/bao-my-viet-chuyen-me-con-dang-thai-son.html

http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/11395/me-dang-thai-son–92-tuoi–ke-chuyen-doi.html

Đây là bản dịch từ bản gốc bài
“Vietnam matriarch, now 92, spreads piano culture” (Nữ chúa Việt Nam 92 tuổi truyền bá văn hóa piano) của tác giả Margie Mason (The Associate Press) đăng tại Washington Post ngày 23/2/2011, tại đường link

http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/23/AR2011022304376.html?referrer=emailarticle

và tại một số trang báo (mạng) khác như

http://www.washingtontimes.com/news/2011/feb/23/vietnam-matriarch-now-92-spread-piano-culture/
http://www.boston.com/ae/music/articles/2011/02/27/vietnam_matriarch_now_92_spread_piano_culture/
http://www.austin360.com/music/vietnam-matriarch-now-92-spread-piano-culture-1276692.html

Vietnamnet đã tự ý đổi đầu đề, không đề tên tác giả bài viết. Điều này thể hiện thái độ không tôn trọng nhân vật được nói đến trong bài là bà Thái Thị Liên và tác giả của bài viết, chưa nói tới vi phạm quyền tác giả.

Chúng ta nên hiểu một sự thật đơn giản rằng, giả sử Việt Nam không có  một Đặng Thái Sơn đi chăng nữa, bà Thái Thị Liên vẫn là người truyền bá văn hoá piano tại Việt Nam, lập nên khoa piano tại trường âm nhạc Việt Nam, nay là học viện âm nhạc quốc gia Hà Nội. Còn nếu không có bà Thái Thị Liên  thì chắc chắn không có Đặng Thái Sơn, vì bà Liên là mẹ của Đặng Thái  Sơn.

Ngoài những từ dùng sai, ví dụ nơi sơ tán thì dịch thành nơi tị nạn, đã được một số bạn đọc đọc góp ý, bản dịch đã dịch sai thậm chí cố tình xuyên tạc nhiều chỗ của bản gốc. Dưới đây là vài thí dụ.

1) “Son said it was remarkable that the regime ever allowed him to study in Moscow after being discovered in the village by a visiting Soviet piano teacher. After all, his father had switched loyalties during the war, becoming an anti-communist dissident unpopular with Hanoi’s leaders.”

Nguyên văn:

“Sơn nói rằng đáng chú ý là chế độ đã cho anh sang học tại Maxcơva sau khi anh được một thầy giáo Xô-Viết phát hiện (tại nơi sơ tán) trong làng, cho dù cha anh đã thay đổi lòng trung thành trong chiến tranh, trở thành một người chống cộng bất đồng chính kiến, làm mất lòng giới lãnh đạo tại Hà Nội.”

Còn bản dịch tại Vietnamnet thì dịch là:

“Đặng Thái Sơn cho biết đó là điều đáng trân trọng, vì sau chuyến viếng thăm của giáo viên Xô-Viết dạy piano tới ngôi làng anh đang tạm trú, nghe anh chơi đàn, phát hiện ra tài năng, anh đã được chính quyền gửi đi du học tu nghiệp tại Mat-xcơ-va. Dù trước đó, cha anh phản bội lại Cách Mạng, trở thành một người chống Cộng, làm mất lòng nhân dân, bất đồng chính kiến với lãnh đạo Hà Nội.”

Trong tiếng Anh:
“Unpopular with Hanoi’s leaders” = “Làm mất lòng giới lãnh đạo Hà Nội” không đồng nghĩa với “làm mất lòng nhân dân”.

2) “She has lived a life of luxury. She began studying piano at age 4 as the daughter of Vietnam’s first Western-trained engineer, a man who allowed his children to speak only French in the former southern city of Saigon, now called Ho Chi Minh City. She rubbed shoulders with the likes of Pablo Picasso and other pro-Communist figures in Paris, and later became Vietnam’s first woman to graduate with an overseas music degree from the Prague Conservatory, in what was then Czechoslovakia.”

Nguyên văn:
“Bà từng có một cuộc sống xa hoa. Bà bắt đầu học piano lúc lên 4, là con gái của kỹ sư Việt Nam đầu tiên được đào tạo tại phương Tây, một người cho phép con cái mình chỉ được nói tiếng Pháp, tại thành phố ở miền nam trước kia có tên Sài Gòn, và nay là được gọi là thành phố Hồ Chí Minh. Bà đã từng sánh vai với những người như Pablo Picasso và những nhân vật thân cộng khác tại Paris, và sau này bà đã trở thành người phụ nữ Việt Nam đầu tiên có bằng tốt nghiệp âm nhạc nước ngoài từ nhạc viện Prague tại một nước khi đó có tên gọi là Tiệp Khắc.”

Trong khi đó bản dịch tại Vietnamnet dịch là:

“Bà có một tuổi thơ sung sướng tại thành phố Sài Gòn. Bà bắt đầu học piano từ năm 4 tuổi và là con gái của kỹ sư người Việt được đào tạo tại phương Tây. Cụ thân sinh ra bà khuyến khích con cái nói tiếng Pháp và yêu thích nghệ thuật (các bức tranh của Picasso) cũng như chơi đàn dương cầm. Khi trưởng thành, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên của Việt Nam tốt nghiệp xuất sắc tại Học viện âm nhạc Praha tại Cộng hòa liên bang Séc.”

Trong tiếng Anh:

“rubbed shoulders with the likes of Pablo Picasso” =  “sánh vai với những người như Pablo Picasso” (vì Picasso lúc đó thân cộng) không đồng nghĩa với “yêu thích nghệ thuật (các bức tranh của Picasso)”.

“allowed his children to speak only French” =”cho phép con cái mình chỉ được nói tiếng Pháp” (tức không được nói tiếng Việt) không đồng nghĩa với “khuyến khích con cái nói tiếng Pháp”.

“graduate with an overseas music degree” = “có bằng tốt nghiệp âm nhạc nước ngoài” không đồng nghĩa với “tốt nghiệp xuất sắc”.

3) “She spent the next three months being fully indoctrinated at a re-education camp, the place where she first met Ho Chi Minh and Gen. Vo Nguyen Giap, the architect of Vietnam’s military campaigns against the French and later the Americans (…).

‘It was very difficult,’ she said, her eyes staring at the floor of her upscale lakeside apartment. “I don’t want to remember this time.”

Nguyên văn:
“Bà đã sống ba tháng tiếp theo và đã được chỉnh huấn toàn diện tại một trại cải tạo, nơi lần đầu tiên bà đã gặp Hồ Chí Minh và Tướng Võ Nguyên Giáp, nhà kiến thiết cuộc kháng chiến của Việt Nam chống lại Pháp, và sau này là kháng chiến chống Mỹ (…)

‘Thời đó rất khó khăn’, bà nói trong khi nhìn xuống sàn căn hộ cao cấp của bà tại khu ven hồ. ‘Tôi không muốn nhớ lại thời đó.’ ”

Trong khi đó, bản dịch tại Vietnamnet dịch là:

“Ba tháng tiếp theo, bà vẫn sống trong căn cứ bí mật, nơi lần đầu tiên bà gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà quân sự đại tài của Việt Nam – những con người kiệt xuất đã lãnh đạo quân dân ta chiến thắng 2 cuộc chiến tranh chống Pháp và sau này là chống Mỹ.”
(Đoạn cuối đã bị cắt hẳn)

Trong tiếng Anh:
“being fully indoctrinated at a re-education camp” = “được chỉnh huấn toàn diện tại một trại cải tạo” dù có dịch theo kiểu gì cũng không thể đồng nghĩa với “sống trong căn cứ bí mật”.

Bản tiếng Anh gọi Đại tướng Võ Nguyên Giáp là “kiến trúc sư của kháng chiến” chống Pháp và Mỹ, trong khi bản dịch tiếng Việt đã chuyển ngữ thành “nhà quân sự đại tài của Việt Nam”, và gộp Hồ Chí Minh với Võ Nguyên Giáp thành “những con người kiệt xuất đã lãnh đạo quân dân ta…”

4) “The matriarch performed her last solo concert just five years ago – when she was 87 – inside Hanoi’s elegant French colonial opera house. And her legacy lives on, with about 1,800 students now enrolled at the music school where some 200 lecturers teach.”

có nghĩa là:

“Nữ chúa đã trình diễn buổi hoà nhạc độc tấu cuối cùng của bà mới 5 năm về trước – khi bà 87 tuổi – tại nhà hát Hà Nội mang phong cách tao nhã thời thuộc địa Pháp. Và di sản của bà vẫn sống, với khoảng 1800 học sinh hiện theo học tại trường nhạc nơi có khoảng 200 giáo viên đang giảng dạy.”

Đoạn này đã  bị Phương Thảo dịch bừa thành:
“Bà Liên đã thực hiện buổi hòa nhạc solo 5 năm trước tại Nhà hát lớn khi bà 87 tuổi, với sự hiện diện của khoảng 1.800 học sinh đang theo học tại Học viện quốc gia âm nhạc cùng 200 giảng viên giảng dạy. Huyền thoại mang tên bà còn sống mãi.”

*

Cuối cùng, trong khi bản thân bà Thái Thị Liên và Đặng Thái Sơn đều rất nhún nhường: “Ồ không, hiện nay Sơn là thầy dạy của tôi!” (..). Sơn ngắt lời: “Chúng tôi chơi đàn cho nhau nghe”, thì Vietnamnet đã phong cho Đặng Thái Sơn làm [“Người thầy” của mẹ] mình. Cách đặt phụ đề như vậy biểu hiện một sự tùy tiện mang tính xúc phạm, bởi Vietnamnet đâu có cả thẩm quyền lẫn trình độ chuyên môn  để tấn phong thầy – trò trong piano chuyên nghiệp?

Nguyễn Đình Đăng

Tokyo, 6/3/2011

Advertisements

13 phản hồi to “Dịch sai hay xuyên tạc bản gốc?”

  1. Tinh Says:

    Cháu cảm ơn chú, khi cháu viết những dòng này, cháu đã tìm ra trên các trang khác nhưng cháu muốn tìm ngay nơi phát xuất bài báo này. Cháu cảm ơn chú. Kính.

  2. Tinh Says:

    Xin lỗi, cháu có thể nhờ giúp một việc không ạ? Cháu không tìm được bài viết này trên Washington Post, cháu tìm bản gốc nhưng mãi không ra. Cảm ơn!

  3. danbao Says:

    “Bà Liên đã thực hiện buổi hòa nhạc solo 5 năm trước tại Nhà hát lớn khi bà 87 tuổi, với sự hiện diện của khoảng 1.800 học sinh đang theo học tại Học viện quốc gia âm nhạc cùng 200 giảng viên giảng dạy. Huyền thoại mang tên bà còn sống mãi.”
    Đoạn này chắc chắn là k đúng, vì Nhà hát Lớn HN chỉ có 600 ghế ở cả 3 tầng mà thôi

  4. Anh Hung Says:

    ‘It was very difficult,’ she said, her eyes staring at the floor of her upscale lakeside apartment. “I don’t want to remember this time.”
    Câu này Phương Thảo không dịch được hay cố tình không dịch? PT là sinh viên dự bị của đại học nào ở Việt nam? Tôi nhớ cái từ sinh viên “dự bị” này xuất hiện trước năm 1989 vào thời kỳ tuyển sinh đại học chia lý lịch làm thành…12 đối tượng phân thành 4 nhóm: Nhóm 1 (ưu tiên số 1 gồm 3 đối tượng 1,2,3: những người đi thi đại học là: anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động, thương binh, con liệt sỹ, con thương binh hạng 1,2…), nhóm này trong đợt thi vào đại học Y khoa Huế năm 1984 điểm đỗ là…5 điểm( cả 3 môn Toán, Hóa, Sinh),nếu thiếu 1-2 điểm thì đỗ dự bị nghĩa là bình thường học BS Y trong 6 năm nhưng sinh viên dự bị phải học 7 năm. Nhóm 2: ưu tiên2 , gồm 3 đối tượng 4,5,6: con anh hùng LLVT, con anh hùng lao động, con thương binh nhẹ, con gia đình có công cách mạng, con cán bộ…), nhóm này năm 1984 có điểm đỗ là 7 điểm/3 môn, nếu thiếu 1-2 điểm thì học dự bị 7 năm. Nhóm 3: gồm 3 đối tượng 7,8,9: chủ yếu là con dân nhưng không có người thân dính líu với chế độ VNCH. Nhóm này năm 1984 có điểm đỗ là 12,5 điểm không có ưu tiên,không có dự bị. Nhóm 4: ưu tiên…ở nhà nhưng vẫn cho đi thi, gồm 3 đối tượng 10, 11, 12: con của sỹ quan QLVNCH đã cải tạo về, đang cải tạo, con của những người trong chính quyền VNCH mà chế độ CS xác định là “có nợ máu”, con của các đảng viên các đảng phái như đảng Đại Việt, con cháu của ngững người đã vượt biên, những người có gốc…Hoa( bây giờ thì dược ưu tiên). Nói tóm lại nhóm này chế độ xác định điểm đỗ trên 12,5 điểm nhưng giấy gọi trúng tuyển thì không bao giờ…tới địa chỉ của mình. Tôi hơi dong dài kể lại chuyện này vì tôi đọc thấy P.T nhận đang là “sinh viên dự bị đại học” thì chuyện xưa hiện về trong ký ức của tôi. Như vậy bây giờ vẫn còn là sinh viên dự bị như trước năm1989 hay là dự bị như thế nào? Nếu là sinh viên dự bị như trên thì đúng là kém cỏi mà không ai trách, người ta chỉ trách cái chế độ CS lại đi “cộng điểm thi đại học” cho các đối tượng có công với chế độ CS nên dẫn đến suy đồi mọi mặt như ngày nay. Tuy nhiên dù có kém về kiến thức thì còn có cơ hội bồi đắp kiến thức và mọi người thông cảm, chứ kém về đạo đức và nhân cách của người cầm bút thì mọi người phỉ nhổ. Mong P.T lấy đây làm bài học sau này nếu chọn nghiệp cầm bút( dịch, viết): hãy viết đúng sự thật, hãy tôn trọng bản dịch và tác giả bản gốc, đừng bẻ cong ngòi bút theo các thế lực cầm quyền dối trá, hại dân, hại nước.

  5. Mia Says:

    about the word “Vietnam matriarch”, are you sure it means “nữ chúa Việt”? don’t you realize it’s so weird to pronounce that way?

    According to some website I found, it was said that “matriarch – (thường), (đùa cợt) bà chúa gia đình”. Are you really want to play fun when trying to give her the title “nữ chúa Việt”?

    I believe there is some English words that cannot be translated into Vietnamese

    • nguyendinhdang Says:

      Well, if you know Vietnamese sufficiently well, there are many words coming from old Chinese characters in Vietnamese. We call them words of Hán-Việt origine. Sometimes it is impossible to translate them into pure Vietnamese words.

      “Matriarch” is one of them. The Chinese character equivalent to this is 媽祖, which sounds in Han-Viet transcription as “mụ tổ”. In Vietnamese it means “bà chúa tể, bà tổ, bà tộc trưởng.” However, translating “matriarch” as “mụ tổ” sounds awkward in this context, so I prefer “bà chúa”.

      Using the word “Bà chúa” does not always mean playing fun. The great Vietnamese poetess Hồ Xuân Hương, for example, has been respectfully called by Vietnamese people as “bà chúa thơ nôm”. Vietnamese sometimes is difficult even for native speakers.

  6. Uyen Says:

    Người ta dịch ra sao cũng đăng à, không thèm kiểm chứng tài liệu gốc à, đúng là Vietnam*. Xin lỗi bạn PT nhưng tôi thiển nghĩ không phải kiến thức xã hội và tiếng Anh non nớt mà là sự hời hợt, cẩu thả trong công việc, tôi chỉ là người bình thường, ít học nhưng tôi nhớ ngày còn học phổ thông, khi mà tìm kiếm thông tin tham khảo rất khó, khi dịch 1 bài luận mà nội dung xưa cũ, có những cái tôi không hiểu phải hỏi má tôi, những người lớn tuổi là hồi đó người ta nói cái này như thế nào, những từ về chuyên ngành thì tôi hỏi những người chuyên ngành để dịch cho đúng, dù chỉ là bài luận phổ thông. Ngày nay tìm kiếm thông tin trên mạng đâu có khó khăn gì, đầy ra đấy. Mong rằng đây là vấp té nhỏ thôi. Thế hệ trẻ vậy thấy buồn ghê.

  7. phương thảo Says:

    Cháu là người dịch bài báo trên đây ạ! Cháu mới là sinh viên dự bị đại học, kiến thức về tiếng anh và xã hội còn non kém! Cháu đọc được 1 bài báo hay thì cháu dịch ra và gửi cho Vietnamnet! Cháu cảm ơn lời góp ý chân thành của bác ạ!

    • Nam Says:

      Mình muốn hỏi bạn Phương Thảo 1 câu, rất mong bạn trả lời thành thật: bản trên VNN có đúng nguyên văn với những gì bạn dịch không?

  8. DHP (Hà Nội) Says:

    Bà Liên đã thực hiện buổi hòa nhạc solo 5 năm trước tại Nhà hát lớn khi bà 87 tuổi, với sự hiện diện của khoảng 1.800 học sinh đang theo học tại Học viện quốc gia âm nhạc cùng 200 giảng viên giảng dạy. Huyền thoại mang tên bà còn sống mãi.” (Bản dịch của Phương Thảo tại Vietnamnet)

    Nhà hát lớn Hà Nội chính thức có 600 nghế ngồi, nếu cả khách đứng cũng không thể chứa nổi tới 1000 người.

  9. T (Hà Nội) Says:

    Vn mình bây giờ nó củ chuối như thế đấy. Có thể bọn dịch nó biết chữ, nhưng bị bọn biên tập nó uốn đi theo chủ trương… thế nên mới ra nông nỗi. Cũng có khả năng bọn dich trình độ kém, hóng hớt, láu táu mà lại muốn kiếm tiền nên dịch đại, chế văn… bọn này ở VN cũng có nhiều nhưng mấy đoạn anh nêu ra thì không có liên quan gì đến thuật ngữ chuyên môn nọ kia, nên chỉ có thể kết luận là bọn nó làm ăn gian dối, cả từ đứa dịch và đứa biên tập. Chúng nó cho nhân dân VN ăn món bánh LÚ để tiến nhanh tiến mạnh tiến vững chắc ra biển.

  10. Says:

    Những trường hợp xuyên tạc như thế này gặp thường xuyên, không phải chỉ trên báo, mà nguy hiểm hơn, tại trường học và giảng đường đại học. Có những điều mà các danh nhân không nói, nhưng cứ tự tiện thêm vào trong bản dịch, với luận điểm mà họ cho là có lợi.

    LĐ (Sài Gòn)

Phản hồi của bạn:

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: