Wassily Kandinsky: Nguyên tắc nhu cầu nội tại

Nguyễn Đình Đăng trích dịch từ 

Василий Кандинский, О духовном в искусстве (1910) (*)

Wassily Kandinsky
(1866 – 1944)

Nhu cầu nội tại xuất hiện trong 3 yếu tố bí ẩn. Nó được tạo bởi 3 nhu cầu bí ẩn:

1) Mỗi hoạ sĩ, với tư cách là một người sáng tạo, phải thể hiện cái riêng của mình (yếu tố cá nhân);

2) Mỗi hoạ sĩ, với tư cách là đứa con của thời đại mình, phải thể hiện cái thuộc về thời đại đó (yếu tố phong cách theo ý nghĩa nội tại, bao gồm ngôn ngữ của thời đại và ngôn ngữ của dân tộc mình, chừng nào vẫn còn dân tộc);

3) Mỗi hoạ sĩ, với tư cách là người phụng sự nghệ thuật, phải cung cấp cái thuộc về nghệ thuật nói chung (yếu tố nghệ thuật thuần túy và vĩnh viễn, thâm nhập tất cả mọi người, mọi dân tộc, mọi thời đại; có thể thấy yếu tố này trong tác phẩm của mỗi hoạ sĩ, mỗi dân tộc, và mỗi thời đại; là yếu tố chính của nghệ thuật, yếu tố này không bị hạn chế bởi không gian và thời gian).

Chỉ cần nhìn sâu bằng tinh thần vào hai yếu tố đầu là chúng ta sẽ thấy mở ra yếu tố thứ ba. Khi đó ta thấy rõ rằng cái cột trong ngôi đền Ấn Độ với đường khắc “thô thiển” cũng tràn đầy sức sống như một tác phẩm cực kỳ “đương đại”.

Yếu tố cá nhân trong nghệ thuật đã từng được nói đến nhiều lần, và bây giờ cũng lại đang được nhắc đến. Nơi này nơi nọ, ngày càng bàn ra tán vào về một phong cách của tương lai. Mặc dù những câu hỏi này có ý nghĩa lớn, chúng dần dần mất tính sắc bén và ý nghĩa trong vòng vài trăm năm, rồi sau đó là vài ngàn năm; cuối cùng chúng trở thành vô nghĩa và chết hẳn.

Chỉ có yếu tố thứ ba – yếu tố nghệ thuật thuần túy và vĩnh hằng – là sống mãi. Sức mạnh của nó chẳng những không hề giảm sút theo thời gian mà lại còn lớn dần lên. Tạo hình Ai Cập khiến chúng ta  xao xuyến ngày hôm nay rõ ràng là còn mạnh hơn làm xúc động những người thời đó, bởi thời đó nó đã gắn với họ quá mạnh bằng dấu ấn của thời đại và cá nhân, nên tác động của nó đã phần nào bị át đi. Ngày nay chúng ta nghe thấy trong nó âm vang vĩnh hằng không bị che phủ của nghệ thuật. Mặt khác, tác phẩm nghệ thuật của “ngày hôm nay” mà càng mang nhiều hai yếu tố đầu thì càng dễ được tâm hồn người đương thời đón nhận. Và tiếp đó, yếu tố thứ ba càng nhiều trong tác phẩm nghệ thuật đương đại thì nó càng lấn át mạnh hai yếu tố đầu, và càng gây khó trong việc tiếp cận tâm hồn những người đương thời. Vì thế đôi khi hàng thế kỷ cần trôi qua trước khi âm vang của yếu tố thứ ba thâm nhập được tâm hồn con người.

Như vậy sự vượt trội của yếu tố thứ ba trong tác phẩm nghệ thuật là dấu hiệu của sự vĩ đại của tác phẩm và sự vĩ đại của hoạ sĩ.

Wassily Kandinsky
Improvisation 10
Sơn dầu 120 x 140 cm, 1910

Dịch xong ngày 17/11/2012

Người dịch đặt tựa đề, thêm hình minh họa (từ internet) và chú giải.

Chú giải:

(*) Cuốn sách “Bàn về tinh thần trong nghệ thuật” được Wassily Kandinsky viết năm 1910 và xuất bản lần đầu tiên bằng tiếng Đức năm 1911. Cùng năm đó cuốn sách được giới thiệu bằng tiếng Nga tại Đại hội các hoạ sĩ toàn Nga. Đây là cuốn sách đầu tiên đặt nền móng lý thuyết cho hội hoạ trừu tượng. Tại Việt Nam hình như cuốn sách này vẫn chưa được dịch ra tiếng Việt và xuất bản trong nước.

Những bài liên quan:

Về khái niệm “trừu tượng” trong hội họa trừu tượng(*)

Wassily Kandinsky: Tam giác của cuộc sống tinh thần

Wassily Kandinsky bàn về các đại diện tiền thân của hội hoạ trừu tượng

Trừu tượng: Từ Pythagoras tới Kandinsky

Advertisements

%d bloggers like this: