Đối thoại giữa thày và trò

Andrei Rublev (1360/70 – 1427/30) (Андре́й Рублёв) được coi là hoạ sĩ vẽ tranh thờ icon vĩ đại nhất của Nga thời trung cổ. Ông từng là học trò của Feofan Grek (Феофан Грек) tức Theophanes the Greek (kh. 1340 – kh. 1410) và Daniil Cherny (Даниил Чёрный) (1360 – 1430). Feofan Grek là người đầu tiên du nhập nghệ thuật vẽ tranh thờ icon từ Byzantine vào Novgorod (Nga) năm 1370 và Moskva năm 1395.

Đoạn đối thoại dưới đây giữa Feofan Grek và Andrei Rublev được trích dịch từ bộ phim Andrei Rublev (1966) của đạo diễn Andrei Tarkovsky (1932 – 1986). Ngay sau khi ra mắt năm 1966, bộ phim dài 3 tiếng 25 phút này đã bị cấm chiếu tại Liên Xô. Năm 1969 bộ phim đã đoạt giải Liên đoàn các nhà Phê bình phim (FIPRESCI prize) tại Liên hoan Điện ảnh tại Cannes. Tới năm 1971 bộ phim mới được công chiếu tại Liên Xô sau khi đã bị kiểm duyệt cắt xén nhiều chỗ.

(N.D.)

Đối thoại giữa Andrei Rublev va Feofan Grek (bản dịch dưới đây là phần bắt đầu từ phút 4:13) Trong đoạn này Tarkovsky đã dựng cảnh Chúa Jesus bị đóng đinh rất Nga.

Đối thoại giữa Andrei Rublev va Feofan Grek. Click chuột lên hình để xem đoạn phim này trên YouTube.
Bản dịch dưới đây là phần bắt đầu từ phút 4:13. Trong đoạn này Tarkovsky đã dựng cảnh Chúa Jesus bị đóng đinh rất Nga.

Feofan Grek: Thôi được rồi, mi hãy nói thật cho ta nghe – dân dốt hay không dốt? Hả? Ta không nghe thấy?

Andrei Rublev: Dốt. Có điều ai có lỗi trong việc này?

Feofan Grek: Do chính sự ngu độn của mình nên dốt. Mi không mắc sai lầm vì ngu tối hay sao?

Andrei Rublev: Làm sao mà không được …

Feofan Grek: Cả ta cũng mắc… Ôi Chúa ơi, hãy tha thứ cho con, an ủi con, chừng phạt con đi. Nhưng, không sao, ngày phán xét khủng khiếp sắp tới rồi. Tất cả chúng ta sẽ cháy rụi như những cây nến. Nhớ lời ta nói nhé, lúc đó sẽ kinh lắm. Tất cả sẽ bắt đầu đổ lỗi cho nhau, chối đây đẩy trước Chúa toàn năng.

Andrei Rublev: Không hiểu làm sao với những ý nghĩ như vậy mà thày vẫn có thể vẽ được? Lại còn nhận những lời ca tụng nữa. Phải con thì đã bỏ đi tu rồi. Vào hang ở ẩn cho xong.

Feofan Grek: Ta phụng sự Chúa trời, chứ đâu có phụng sự con người. Còn các lời ca tụng ư? Hôm nay chúng nó khen, ngày mai chúng nó chửi vì cái mà hôm qua chúng vừa khen, còn ngày kia chúng nó sẽ quên tuốt. Chúng sẽ quên cả mi. Chúng sẽ quên cả ta. Sẽ quên tất. Тất cả là hư danh. Loài người đã làm mọi điều ngu dốt và khả ố và bây giờ lại lắp lại chúng. Tất cả như một vòng luẩn quẩn. Và cứ quay tít, quay tít. Nếu Jesus có giáng thế lần nữa, chúng nó sẽ lại mang ngài ra đóng đinh thôi.

Andrei Rublev: Tất nhiên nếu chỉ nhớ có cái ác thì sẽ không bao giờ hạnh phúc trước Chúa. Có lẽ cần phải quên đi một số thứ. Có điều không phải tất cả. Con không biết cần phải nói thế nào. Không biết cách…

Feofan Grek: Không biết thì im đi. Ít nhất hãy nghe ta nói đây. Mi nhìn cái gì hả?

Andrei Rublev: Vậy liệu có thể một mình làm điều thiện chăng?

Feofan Grek: Điều thiện? Điều thiện? Ối giời, mi hãy nhớ lại Kinh Tân ước xem. Chúa Jesus tập trung dân chúng vào trong nhà thờ, dạy dỗ họ. Còn sau đó thì họ tụ tập lại để làm gì? Để hành hình ngài. “Đóng đinh!” – chúng hét lên – “Đóng đinh!” Còn các môn đệ thì sao? Judas thì đã bán thầy. Peter thì chối bỏ. Tất cả bỏ chạy tán loạn. Mà như thế còn hơn …

Andrei Rublev: Nhưng họ chẳng đã ăn năn hối hận đấy thôi.

Feofan Grek: Đấy là sau này! Mi hiểu chứ? – sau này, khi đã muộn.

Screen Shot 2014-08-26 at 4.53.16 PM

Andrei Rublev: Dĩ nhiên người ta làm điều ác và cái đó thật cay đắng. Họ đã bán Chúa Jesus. Nhưng thày hãy nhớ lại xem – ai đã mua Chúa? Nhân dân. Lại vẫn là bọn cao đạo và lũ học giả. Người ta đã tìm mãi mà không thấy nhân chứng. Kẻ nào đã vu cáo người vô tội. Còn bọn cao đạo là bậc thầy lừa dối. Có học, lại khôn ranh. Bọn chúng học chữ để lợi dụng sự ngu tối mà nắm được chính quyền. Cần phải nhắc nhở dân chúng rằng họ là những con người. Rằng họ là người Nga. Chung một mái nhà, một mặt đất. Cái ác có ở khắp nơi. Lúc nào chẳng có những kẻ sẵn sàng bán ngươi để lấy 30 đồng bạc. Còn các tai họa mới thì cứ liên tiếp đổ lên đầu người nông dân. Khi thì bị bọn Tatar xâm lăng một mùa thu tới 3 lần, khi thì bị đói, khi thì mắc bệng dịch. Vậy mà người nông dân chỉ biết cắm mặt lao động, lao động, lao động, ngoan ngoãn vác cây thánh giá của mình, không tuyệt vọng, im lặng và chịu đựng, chỉ biết cầu nguyện Chúa Trời phú cho đủ sức lực. Chẳng lẽ Chúa toàn năng không tha thứ cho những người như vậy hay sao? Thày cũng biết rồi đấy – đôi khi làm cái gì đó không được, không thành, hoặc mệt mỏi, kiệt quệ… Thế rồi bỗng nhiên thấy trong đám đông một ánh mắt ai đó, rất người, như chia sẻ, và tất cả lập tức trở nên nhẹ bớt. Chẳng phải vậy sao? Thầy vừa nói về Chúa Jesus … Nhưng có thể ngài đã sinh ra và chịu bị đóng đinh là để hòa giải Chúa Trời với con người. Chính Jesus đến từ Chúa Trời, có nghĩa là toàn năng… Và nếu ngài đã chết trên thập tự giá thì đó là điều đã được tiền định. Đóng đinh câu rút và cái chết của ngài là việc Trời định … và lẽ ra phải gợi lòng căm thù, không phải từ những kẻ đã đóng đinh ngài, mà từ những kẻ từng yêu quý ngài, vây quanh ngài lúc đó mới phải. Bởi họ đã yêu quý ngài như Con Người! Còn bản thân ngài đã từ bỏ thế giới theo ý chí của chính mình, thật bất công, thậm chí thật tàn nhẫn …

Feofan Grek: Mi có hiểu mi nói gì không? Chúng sẽ tống mi lên phương bắc phục chế tranh đấy…

Andrei Rublev: Con không đúng sao? Chính thày luôn nói những gì thày nghĩ đấy thôi.

Feofan Grek: Ta có là gì… Ta chỉ là một kẻ trần tục, một người tự do!

Nguyễn Đình Đăng dịch từ tiếng Nga

Andrei Rublev Ba ngôi một thể (kh. 1410) icon, Bào tàng Tretyakov

Andrei Rublev
Ba ngôi một thể (kh. 1410)
tempera trên ván gỗ, 142 x 114 cm, Bào tàng Tretyakov, Moskva

Advertisements

Nhãn: ,

Phản hồi của bạn:

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: