100 câu hỏi cho Salvador Dalí

Nguyễn Đình Đăng trích dịch

Lời giới thiệu của người dịch:

Trong cuộc trò chuyện thứ năm, sáu và bảy in trong cuốn “Trò chuyện với Salvador Dalí”, Alain Bosquet (A.B.) đã đặt cho Salvador Dalí (S.D.) 100 câu hỏi để Dalí trả lời liên tiếp, không chuẩn bị trước. Dưới đây tôi trích dịch vài chục câu hỏi và trả lời mà tôi thấy thú vị. Các hình minh hoạ và chú giải do người dịch thêm vào.

*

A.B. Tôi có viết vội vài câu chọc ngoáy dưới đây để ông trả lời ngẫu hứng.

S.D. Tuyệt vời. Tôi thích súng liên thanh.

A.B. Bao giờ thì ông chết?

S.D. Hừm…! Không bao giờ!

A.B. Nếu thành phố Paris dựng tượng ông, tượng phải đứng ở đâu và phải trông như thế nào?

S.D. Ở quảng trường Trocadéro, tại chính chỗ trước kia từng đặt một bức tượng tê giác bằng đồng. Tôi muốn bức tượng của tôi là một con tê giác vũ trụ, và thay vì những hạt sần sùi ở mông nó là một bông hoa hướng dương tẽ đôi với những hoa xúp-lơ nhỏ bên trong.

Tượng tê giác của nhà điêu khắc Alfred Marie Jacquemart (1824 - 1896) dựng năm 1878 tại quảng trường Trocadéro. Năm 1935 bức tượng được chuyển tới đặt trước bảo tàng Orsay.

Tượng tê giác của nhà điêu khắc Alfred Marie Jacquemart (1824 – 1896) dựng năm 1878 tại quảng trường Trocadéro. Năm 1935 bức tượng được chuyển tới đặt trước bảo tàng Orsay.

A.B. Ông làm gì với tất cả đống tiền của ông?

S.D. Tôi là một gã keo kiệt khủng khiếp. Khi tôi có rất nhiều tiền, tôi muốn có nhiều hơn nữa, rồi lại nhiều hơn nữa, hơn nữa và hơn nữa. Nhưng trước sự chết lặng của tất cả, tôi đang thiết lập một giải thưởng hàng năm trị giá 10 ngàn USD năm nay cho nhà khoa học nào từ bất kỳ nước nào làm được một tiến bộ vượt bậc trong vấn đề ngủ đông. Rốt cuộc tôi sẽ có lợi từ việc này.

A.B. Dalí, ông đang trở nên mềm mỏng.

S.D. Là sao?

A.B. Tôi nói vậy để khích ông một tí.

S.D. Tiền mà tôi phân phát sẽ cho phép tôi cắm sừng các nhà khoa học vĩ đại nhất hiện còn sống, bởi họ sẽ đơn thuần sẽ làm việc cho tôi và cho sự sống còn của tôi.

A.B. Nếu ông phải thiêu hủy toàn bộ các bức tranh của ông trừ một bức, thì bức đó sẽ là bức nào?

S.D. Chẳng có bức nào cả. Chỉ có bom mới phá hủy được các bức tranh của tôi. Để tôi kể ông nghe một chuyện vui sau đây. Một lần, có người hỏi Jean Cocteau [1] nếu bảo tàng Prado bốc cháy thì ông ta sẽ cứu bức tranh nào. Tôi biết rất rõ ông ta sẽ trả lời thế nào bởi vì ông ta đã từng nhiều lần nói trước đó. Thật ra ông ta đã vay mượn câu trả lời từ một tác giả Hy Lạp. Nghĩa là: “Nếu Prado bốc cháy, tôi sẽ cứu lửa.” Cocteau liếc nhìn tôi với ánh mắt nham hiểm như thể muốn nói: “Liệu Dalí có thể nghĩ được câu trả lời nào độc đáo hơn không?” Bộ dạng ông ta trông có vẻ rất phởn phơ. Kế đó, người ta hỏi Dalí, người đã trả lời với vẻ thượng phong thường trực của mình: “Tôi sẽ không cứu lửa, mà tôi sẽ cứu không khí.” Tôi coi không khí là yếu tố độc đáo nhất trong hội hoạ, đặc biệt trong bức Meninas của Velázquez. Chúng ta phải cứu lấy không khí chứ không phải cứu lửa.

Diego Velázquez Las Meninas (Các tỳ nữ danh dự) (1656) sơn dầu, 318 x 276 cm

Diego Velázquez
Las Meninas (Các tỳ nữ danh dự) (1656)
sơn dầu, 318 x 276 cm

A.B. Nếu ông gặp Jesus Christ thì ông sẽ nói gì với ông ấy?

S.D. Chẳng nói gì cả, rốt cuộc thì tôi không quen ông ấy. Có thể tôi sẽ nói chào ông. Ứng xử của tôi sẽ giống như của Voltaire. Mỗi khi đi ngang qua trước bình bánh thánh ông đều ngả mũ. Một hôm, một người bạn ngạc nhiên kêu lên: “Tôi tưởng ông là người vô thần kia mà.” Voltaire đáp: “Nghe này, Chúa Trời và tôi không nói chuyện với nhau, nhưng chúng tôi vẫn chào nhau khi gặp nhau ngoài phố.”

A.B. Nếu ông gặp Giáo hoàng Paul VI trong một nhà tắm Thổ Nhĩ Kỳ thì ông sẽ nói gì với ông ấy?

S.D. Ồ, đúng là ông ta có xu hướng hay đi loanh quanh đây đó, nhưng tôi chắc chắn một trăm phần trăm là tôi sẽ không bao giờ chạm trán với ông ta trong một công trình xây dựng loại ấy. Vì thế tôi coi câu hỏi của ông là vô hiệu lực.

A.B. Nếu ông không phải là người thì ông muốn là con vật nào?

S.D. Lúc nào cũng thế, một con tê giác, vì tê giác là con vật duy nhất mang một số lượng kiến thức vũ trụ không thể tin được bên trong bộ giáp của nó.

Trên: Albrecht Dürer, Con tê giác (1515), khắc gỗ. Dưới: Salvador Dalí, Con tê giác khoác đăng-ten (1956), tượng đồng. Có thể thấy Dalí đã sao chép nguyên xi con tê giác của Dürer.

Trên: Albrecht Dürer, Con tê giác (1515), khắc gỗ.
Dưới: Salvador Dalí, Con tê giác khoác đăng-ten (1956), tượng đồng.
Có thể thấy Dalí đã sao chép nguyên xi con tê giác của Dürer.

A.B. Ông có bao giờ cảm thấy cái gì đó giống như sự khinh bỉ không?

S.D. Tôi không cảm thấy sự khinh bỉ đối với bất kỳ ai. Bất kỳ người nào, ngay cả người gớm guốc nhất, cũng có thể đột nhiên cất giọng thiên thần. Nếu không, ông có thể phát hiện ra màu sắc kỳ diệu sâu thẳm trong mắt anh ta, và vân vân … Mỗi con người đều xứng đáng với niềm kính trọng cao nhất của tôi. Và nếu tôi thấy người đó là vô tích sự cho thuyết nguồn gốc vũ trụ của Dalí, tôi sẽ phải cảm thấy đó là lỗi của tôi, của hiểu biết của tôi, hoặc là của hoạt động hoang tưởng của tôi.

A.B. Úi giời ơi! Ông thật là khiêm tốn quá! Khủng khiếp thật!

S.D. Tôi luôn nói tôi là thế mà. Tôi ở hai tương phản của chính tôi: vừa khiêm tốn lại vừa tin chắc vào sự ưu việt vĩ đại của mình.

A.B. Ông có thích ăn thịt người không?

S.D. Về mặt tinh thần thì có, bởi vì đó là cảm xúc tế nhị nhất. Tục ăn thịt người đã từng trở thành thiêng liêng; rốt cuộc những người Công giáo ăn thịt Đức Chúa dưới dạng Thánh Thể đấy thôi (bánh mì và rượu vang tượng trưng cho thịt và máu của Chúa Jesus. ND).

A.B. Nếu cho ông làm cha của mười bốn đứa trẻ ông có tự tử không?

S.D. Không bao giờ, kể cả làm cha của bốn mươi đứa.

A.B. Nếu ông bị kết án tử hình nhưng được phép chọn cách hành hình thì ông sẽ chọn cách nào?

S.D. Cách nào phô trương nhất và cho phép tôi khoe khoang toàn bộ; cách nào bao gồm phát biểu, diễn thuyết, nói tóm lại, cách nào cho phép tôi lợi dụng sự kiện này để giành ưu thế cho mình.

A.B. Nếu toàn nhân loại phải biến mất trong vòng một giờ và ông có quyền cứu một bức tranh duy nhất, không phải do ông vẽ, thì ông sẽ chọn bức nào?

S.D. Bức “Hoạ sĩ trong xưởng vẽ” của Vermeer, tại Vienna.

Johannes Vermeer Nghệ thuật hội hoạ (Hoạ sĩ trong xưởng vẽ) (1665 - 1668) sơn dầu, 130 x 110 cm

Johannes Vermeer
Nghệ thuật hội hoạ (Hoạ sĩ trong xưởng vẽ) (1665 – 1668)
sơn dầu, 130 x 110 cm

A.B. Ông phát minh ra cái ông phát minh trong óc hay trong mồm?

S.D. Mọi trải nghiệm của tôi đều thuộc về phủ tạng. Teilhard de Chardin [2] cũng có tư tưởng như vậy: mọi thứ bắt đầu trong mồm sau đó chuyển đi đâu đó trong cơ thể, qua hệ thống thần kinh. Công cụ triết học tuyệt vời đầu tiên của con người là sự nhận biết hiện thực bằng hàm răng.

A.B. Ông muốn ngủ với người phụ nữ nổi tiếng nào?

S.D. Không người nào. Tôi thường được hỏi như vậy. Tôi chung thủy một trăm phần trăm với Gala. Còn về những cuộc thủ dâm nhỏ mọn vào buổi chiều của tôi thì … chúng nhằm thỏa mãn cái thú xem cảnh khiêu dâm, và không ai dám động vào tôi.

A.B. Ông muốn ngủ với người đàn ông nổi tiếng nào?

S.D. Tiếc thay ông ta đã chết rồi, đó là Max Planck [3].

A.B. Một lựa chọn kỳ cục.

S.D. Có phải ông ta phát hiện ra vật đen trong vật lý?

A.B. Cái ông lượng tử có phải không?

S.D. Đúng thế.

(…)

A.B. Ông thích ngai vàng của Tây Ban Nha, Pháp hay của Đế quốc La Mã Thần thánh?

S.D. Cá nhân tôi không quan tâm tới việc leo lên bất cứ ngai vàng nào. Tôi là một tên phản bội bẩm sinh, tôi sinh ra tại một tỉnh lẻ nhỏ bé trong một gia đình tư sản, và tôi đã tự mình leo lên hàng quý tộc. Tôi chỉ đủ xứng tầm một quan lại nịnh thần của bất cứ ngai vàng nào, nhưng tôi sẽ từ chối lên ngai vàng đó. Tôi coi vương miện là thứ được truyền lại bằng một quyền siêu phàm, và đơn giản là tôi không có quyền đội vương miện.

A.B. Nếu ông là vua Tây Ban Nha và là một ông vua chuyên chế, ông sẽ ban hành điều luật nào đầu tiên?

S.D. Tôi vừa nói rằng tôi sẽ không chấp nhận bất cứ ngai vàng nào mà.

A.B. Cứ giả sử ông bị ép phải lên ngôi đi?

S.D. Trong trường hợp đó, đầu tiên là tôi sẽ bãi bỏ án tử hình.

A.B. Ông đang trở nên đạo đức. Thật là kinh tởm. Ông thích giết ai?

S.D. Không ai cả.

A.B. Nếu ông được tặng một chậu rửa đít bằng vàng thì ông sẽ làm gì với nó?

S.D. Tôi sẽ cho khắc lên nó một câu nói của Lenin: “Ngày chúng ta giành được chính quyền, tôi hy vọng chúng ta sẽ có thể xây cầu tiêu bằng vàng.”[4] Tôi đã từng trích dẫn câu nói này và đã làm một lô ký giả nổi điên. Một tay còn gào lên: “Đó là cố tình lập dị, hoàn toàn thông thái rởm đời kiểu Dalí!” Tuy nhiên, vài ngày sau, tình hình chính trị đương thời đã chứng minh rằng tôi nói đúng. Khrushchev đến Paris, và ông ta tới quảng trường Denfert-Rochereau thăm nơi ở khi xưa của Lenin: “Tôi hy vọng, như đồng chí Lenin vĩ đại của chúng tôi từng nói, sẽ tới cái ngày chúng tôi xây cầu tiêu bằng vàng ròng.” Theo tôi, đó sẽ là một màn ma thuật kỳ diệu, thậm chí là một sự thần thánh hóa bùa phép thời Trung Cổ, bởi vì vào thời Trung Cổ người ta thường rêu rao rằng có thể biến nước đái thành vàng [5].

(…)

A.B. Một Dalí thân Stalin sẽ vẽ gì đây?

S.D. Hắn sẽ đơn thuần vẽ thần thợ rèn Vulcan, vị thần đã rèn vũ khí và đúc chiếc khiên cho Achilles [6]. Huyền thoại về Vulcan đã được hiện thân trong thế giới hiện đại bởi Stalin: ông ta chính là người đã đúc chiếc khiên sẽ bảo vệ chúng ta chống lại Trung Quốc.

Thần thợ rèn Hephaestus (tức Vulcan theo thần thoại La Mã) cùng các Cyclopes (khổng lồ một mắt) đang rèn khiên cho Achilles. Nữ thần Athena đứng bên trái và nữ thần Hera - vợ thần Zeus - đứng bên phải. Phù điêu La Mã cổ đại

Thần thợ rèn Hephaestus (tức Vulcan theo thần thoại La Mã) cùng các Cyclopes (khổng lồ một mắt) đang rèn khiên cho Achilles.
Nữ thần Athena đứng bên trái và nữ thần Hera – vợ thần Zeus – đứng bên phải.
Phù điêu La Mã cổ đại

(…)

A.B. Nếu một tỉ phú yêu cầu ông ngừng vẽ một năm, ông ta sẽ phải trả ông bao nhiêu tiền?

S.D. Ồ, không nhiều lắm đâu! Vài triệu.

A.B. Vài triệu gì?

S.D. Dollars, tất nhiên rồi. Hãy thực dụng nhé. Cho tôi ba triệu dollars mỗi năm, tôi sẽ không động đến bút vẽ.

A.B. Tôi nhớ lại suy tưởng của ông hồi những năm năm mươi. Ông đã nói với tôi: “Khi tôi còn bé, tôi đã quyết tâm đi suốt cuộc đời gần như một đa triệu phú.”

S.D. Đúng, tôi rút ra bài học cho mình từ rất sớm. Tôi nghe nói, Cervantes, vinh quang lớn nhất của Tây Ban Nha, đã chết trong ngục. Tôi cũng học trong trường rằng Christopher Columbus, người rốt cuộc đã tặng chúng ta cả một châu lục, đã quay trở về Tây Ban Nha chỉ để bị tống vào ngục của chủ nợ. Vậy nên, bị ám ảnh bởi hai trải nghiệm lẫy lừng đó, tôi đã quyết phải mau mau chuẩn bị những sự phòng ngừa không thể thiếu được: để trở thành nổi tiếng, tôi đã phải ngồi tù một thời gian, và để ra tù, tôi đã phải thu gom vài triệu. Một khi hai thứ đó đã đạt được thì có thể sống.

A.B. Ông có sống được tại Trung Hoa Cộng sản không?

S.D. Rất thú vị. Nhưng tôi vẫn muốn người Nga chuẩn bị cách phòng thủ tốt và hữu hiệu chống lại Trung Quốc. Cái đó không hề cản trở việc tôi muốn tới Bắc Kinh: Tôi tin rằng người dân ở đó rất dễ bị mua chuộc bởi sự tinh lọc lại giống của họ. Ngoài ra, vì Mao Trạch Đông là người có văn hóa tối cao, tôi sẽ có nhiệm vụ làm cho ông ta thành siêu thực một tí. Ôi, sẽ chóng mặt lắm đây!

(…)

A.B. Tại sao ông quan tâm đến các kẻ thù của ông hơn là các bạn ông?

S.D. Tôi theo một giáo huấn của Montaigne. Ta tìm thấy trong kẻ thù của ta một sự kích thích và một bài học. Mặt khác, những người giống anh tuyệt đối không có gì để cho anh cả.

A.B. Ông có bao giờ cảm thấy xấu hổ không?

S.D. Rất nhiều. Hồi còn bé tôi rất nhút nhát, đặc biệt đối với những người trong xã hội thuộc giai cấp cao hơn. Tôi thường đỏ mặt khủng khiếp mỗi lần bỏ mũ. Trong lần đầu tiên gặp Marie-Laure, nữ tử tước xứ Noailles, tôi cực kỳ lo ngại sẽ làm cái gì thất thố. Bây giờ thì ngược lại: chính tôi mới là người hăm doạ người khác.

A.B. Ông thích màu nào nhất và vì sao?

S.D. Vàng Naples, vì đó là màu của protein và là màu chủ đạo trong một số hợp chất hóa học có tầm quan trọng cốt lõi trong hội hoạ. Sau vàng Naples, tôi bị màu của khí oxygen lôi cuốn nhiều nhất, tức là màu lam. Đó là hai màu thường trực trong tranh của Vermeer.

(…)

A.B. Ai là danh hoạ vụng về nhất ngày hôm nay?

S.D. Marc Chagall.

A.B. Tôi khoái khi nghe ông nói thế, vì tôi cũng có cảm giác y như vậy.

Marc Chagall Cuộc đời (1964) sơn dầu

Marc Chagall
Cuộc đời (1964)
sơn dầu

(…)

A.B. Ai là người ông coi là bằng ông như một con người, như một người bạn có thể nói với ông tất cả mọi thứ?

S.D. Không có ai như vậy, bởi vì Dalí siêu phàm không có ai bằng mình.

(…)

A.B. Ai là nhạc sĩ ông yêu thích nhất?

S.D. Không ai cả. Tôi không thích âm nhạc.

A.B. Ông giống André Breton nhỉ.

S.D. Tôi có cảm giác âm nhạc là dành cho những người kém thông minh nhất trên thế giới. Tôi chưa từng gặp một nhạc sĩ nào thông minh cả. Một số nhạc công kỹ thuật cao thì quả có thông minh nhưng họ chỉ là những nghệ sĩ biểu diễn. Các nhạc sĩ theo nghĩa đích thực của từ này là những người ngu. Khi anh biểu hiện vũ trụ bằng âm thanh thì rõ ràng là ngu rồi … đó là chấm hết của mọi thứ.

Salvador Dalí Ảo giác cục bộ: Sáu sự xuất hiện của Lenin trên đàn piano (1931) sơn dầu, 114 x 146 cm

Salvador Dalí
Ảo giác cục bộ: Sáu sự xuất hiện của Lenin trên đàn piano (1931)
sơn dầu, 114 x 146 cm

Dịch xong ngày 11.2.2015

Chú giải:

[1] Jean Cocteau (1889 – 1963) là nhà văn, thiết kế, biên kịch, nghệ sĩ và nhà làm phim người Pháp. Ông từng kết bạn với các văn nghệ sĩ, nhạc sĩ nổi tiếng như Dalí, Picasso, Erik Satie, Igor Stravinsky, Jean Marais, Édith Piaf v.v.

[2] Pierre Teilhard de Chardin (1881 – 1955) là triết gia Pháp, tu sĩ dòng Tên, đồng thời là nhà cổ sinh vật học và địa chất học. Ông tham gia vào việc phát hiện ra người vượn Bắc Kinh. Ông từng bị giáo hội cấm đoán và kiểm duyệt vì quan điểm về tội tổ tông truyền của ông. Theo ông, tội tổ tông truyền không phải do Adam ăn trái cấm gây ra mà là phản ứng cơ bản của thực thể hữu hạn đối với hành động sáng tạo. Nói cách khác, tất cả các thực thể hữu hạn đều phải chịu đau khổ trong quá trình thay đổi và tiến triển tới sự hoàn hảo.

[3] Max Planck (1858 – 1947) là nhà vật lý lý thuyết người Đức, đoạt giải Nobel năm 1913 vì đã phát minh ra lượng tử (quanta) vào năm 1900 như sau. Khi một vật đen (tức một vật hấp thụ toàn bộ sóng điện từ rơi vào nó) bị nung nóng, nó sẽ phát xạ ra sóng điện từ dưới dạng các lượng tử có năng lượng E tỉ lệ thuận với tần số sóng điện từ v theo công thức E = hv. Hệ số tỉ lệ này có tên hằng số Planck h = 6.62606957(29)×10−34 J.s.

[4] Nguyên văn câu nói của Lenin như sau: “Khi chúng ta chiến thắng trên phạm vi toàn cầu, tôi nghĩ chúng ta sẽ xây những nhà vệ sinh công cộng bằng vàng ngoài phố tại một số thành phố lớn nhất thế giới. Đó sẽ là cách sử dụng vàng ‘công minh’ và mang tính giáo dục rõ ràng nhất…” (Когда мы победим в мировом масштабе, мы, думается мне, сделаем из золота общественные отхожие места на улицах нескольких самых больших городов мира. Это было бы самым «справедливым» инаглядно-назидательным употреблением золота…) (В. И. Ленин, ПСС, 5 изд., том 44, с. 225).

[5] Các nhà giả kim thuật đã ra sức tìm cách chế vàng từ nước tiểu, nhờ đó phosphorus trắng được chế tạo vào năm 1669.

[6] Trong thần thoại Hy Lạp, Achilles là một anh hùng trong chiến tranh Troy, nhân vật trung tâm trong thiên anh hùng ca Iliad của Homer. Achilles mình đồng da sắt, chạy nhanh như gió, được thần thợ rèn Hephaestus rèn cho một chiếc khiến rất tinh xảo và làm cho một bộ giáp trụ.

______________

© Nguyễn Đình Đăng, 2015 – Người dịch giữ bản quyền bản dịch tiếng Việt. Bạn đọc có thể lưu giữ bản dịch này để sử dụng cho cá nhân mình và chia sẻ miễn phí trên internet. Mọi hình thức sử dụng khác như in ấn, sao chép lại bản dịch này, dù là một phần hay toàn bộ, để phát hành trong các ấn phẩm như sách, báo chí, luận văn, hay nhằm mục đích thương mại (kể cả tại các trang thư viện điện tử trên internet mà để đọc được hay tải xuống người đọc phải trả tiền để mở tài khoản) v.v. đều vi phạm bản quyền nếu không nhận được sự đồng ý bằng văn bản của người dịch.

Advertisements

Nhãn: ,

2 phản hồi to “100 câu hỏi cho Salvador Dalí”

  1. sơn huỳnh Says:

    con kính chúc bác Đăng và gia đình đón tết vui vẻ , dồi dào sức khỏe và nhiều may mắn trong năm mới
    trân trọng !

    • Nguyễn Đình Đăng Says:

      Cảm ơn Sơn Huỳnh. Tôi cũng thân chúc Sơn Huỳnh một năm Ất Mùi đầy sức khỏe, may mắn và nhiều thành công.

Phản hồi của bạn:

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: