Mơ và tỉnh

Nguyễn Đình Đăng

Đêm hôm kia tôi nằm mơ thấy mình gặp Salvador Dalí.

Tôi đang ở trong phòng làm việc tại RIKEN thì một đồng nghiệp Nhật ghé vào nói: “Có khách muốn gặp Đăng-san.”

Tôi bước ra và thấy một Dalí tầm thước, nước ra rám nắng, tóc đen với đôi ria mép nổi tiếng, vận bộ đồ màu sáng, gần giống như chân dung tự hoạ trong bức “Ecumenical council” ông vẽ năm 1960, tức khi ông trạc độ tuổi tôi bây giờ.

920676_1651432301782330_7351244825650340122_o

Salvador Dalí
The Ecumenicl Council (1960)
sơn dầu, 299.7 x 254 cm

Tôi bắt tay ông và nói:

Bonjour, maestro!

Bonjour, – ông trả lời.

Tôi mời ông về nhà. Thế nào mà đó lại là nhà tôi ở Hà Nội. Ông ngồi trong phòng khách lầu hai, trên một chiếc ghế của bộ salon hiệu Memo gia đình tôi từng dùng trong khoảng 40 năm từ thập niên 50 tới thập niên 90 thế kỷ trước. Một lúc sau, ông nói nếu có giấy vẽ ông sẽ ký hoạ chân dung tôi. Tôi sang phòng bên tìm giấy vẽ. Khốn thay tất cả các cuốn album tôi có đều đã kín các dessin của tôi. Tôi vừa tìm vừa liếc sang phòng khách xem ông có sốt ruột muốn bỏ về hay không. Nhưng ông vẫn ngồi yên.

Cuối cùng, tìm được một cuốn cỡ nhỏ còn vài trang trắng, tôi đem sang đưa cho ông. Ông cầm lấy và nói:

Tôi tưởng anh có cỡ C4.

Tôi không biết cỡ C4 là gì. Sau khi tỉnh dậy, tra internet, tôi mới biết đó là cỡ 22.9 x 32.4 cm, tức lớn hơn A4 và nhỏ hơn B4 một chút. Kích thước C chỉ được dùng cho phong bì.

Ông vẽ một loáng rồi đưa tôi xem. Tôi không nói gì được vì bức ký họa của ông thậm chí trông còn dưới trung bình, nét vẽ nguệch ngoạc gần giống như những dessin trong cuốn “50 bí quyết của tay nghề ma thuật”, bố cục xộc xệch, khoảng trống xung quanh hình quá nhiều.

*

guild

12 màu series GUILD của Kusakabe

Mấy ngày qua, trong khi đợi tranh khô, tôi có thời gian tìm hiểu về GUILD, sơn dầu đỉnh của Kusakabe. Theo quảng cáo của hãng này, GUILD được sản xuất từ các pigment tinh khiết nhất, hoàn toàn không dùng phụ gia hoặc rất ít phụ gia. Sau khi được nghiền và trước khi đóng tube, màu sơn dầu thường được để ngấu một thời gian cho các pigment thấm dầu đều và đồng nhất. Khi thời gian ngấu kết thúc, người ta loại bỏ dầu thừa, đem sơn đã no dầu đóng tube. Để ngấu càng lâu chất lượng màu càng tốt, và dĩ nhiên giá thành càng cao. Màu hạng cho hoạ sĩ chuyên nghiệp thường được để ngấu 3 – 4 tháng. GUILD được để ngấu 1 năm rưỡi.

10371505_1651443085114585_4071471225569222082_n

So sánh tỉ lệ bột màu, dầu khô và phụ gia trong sơn dầu thông thường (trên) và sơn dầu GUILD (dưới) (Từ tờ quảng cáo của Kusakabe)

Trong email trả lời tôi, cô Minako Ogawa, trưởng phòng công nghệ của hãng hoạ phẩm Kusakabe khẳng định: “GUILD là màu sơn dầu ngoại hạng. Ông sẽ không bao giờ có được một thứ như thế ở bất cứ chỗ nào khác.” Giấc mơ gặp Dalí đêm trước như đổ thêm dầu vào lửa. Hôm qua lại là sinh nhật Thiên hoàng, được nghỉ và cũng là ngày Đại An. Tôi chưa bao giờ thực sự thỏa mãn với màu vermilion và cerulean blue (lam da trời) của các nhãn hiệu trứ danh từ Rembrandt, Lefranc, tới Holbein và Matsuda mà tôi từng dùng từ trước tới nay. Vì vậy tôi quyết định đến bản hiệu Sekaido ở Shinjuku mua màu GUILD.

Tôi mua 3 màu có nhiều pigment nhất: đỏ Breughel (vermilion, gồm 77% sulfide thủy ngân, 14% dung dịch dầu lanh, và 9% phụ gia), vàng Masaccio (yellow ochre, gồm 82% ochre thiên nhiên và 18% dung dịch dầu lanh), và lam Giotto (cerulean blue, gồm 84% cobalt stannate và 16% dung dịch dầu lanh). Theo báo giá của Kusakabe, một tube 20 ml đỏ Breugel có giá 6000 yen, lam Giotto: 4000 yen, còn vàng Masaccio rẻ nhất: 1200 yen. Tuy nhiên mua tại hiệu Sekaido màu GUILD được giảm giá 30%.

10644505_1651234801802080_5249481219379321638_o

Màu GUILD. Từ trái đỏ Breughel (vermilion, PR106), vàng Masaccio (ochre), và lam Giotto (cerulean)
(Ảnh của tác giả)

 

Pigment sulfide thủy ngân (PR106) đắt và độc. Vì thế ngày nay ngay cả các hãng nổi tiếng sản xuất màu dành cho hoạ sĩ chuyên nghiệp cũng thay sulfide thủy ngân bằng các pigment mô phỏng để chế vermilion. Ví dụ: vermilion extra của Old Holland Classic là PR251 (pyrazolo-quinazolone scarlet, đục), vermilion của Royal Talens Rembrandt là PO73 (pyrrole orange, bán đục), vermilion Pháp của Lefranc là PR255/PO72 (pyrrole scarlet/hostaprinthrange, bán đục), còn vermilion của Lefranc là PR168/PV19 (anthradquinone scarlet/quinacridone violet, bán đục), v.v. Duy chỉ có các hãng hoạ phẩm của Nhật Bản là vẫn trung thành với truyền thống: vermilion của Holbein Vernét, của Matsuda Super và của Kusakabe GUILD đều được chế từ sulfide thủy ngân (PR106). Vermilion xịn là màu đục. Khi nói đến màu da thịt thì không một vermilion mô phỏng nào có thể thay thế được vermilion xịn.

1064772_1651456431779917_8935377140792979229_o

Vermilion trong bức “Đám cưới nông dân” (1566 – 1569) của Pieter Bruegel cha bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Ghent
(Ảnh của tác giả)

10264093_1651256955133198_4622667269535719930_o

Đỏ Breughel (vermilion) của GUILD
(Ảnh của tác giả)

12371017_1651257365133157_6175415725200211440_o

Đỏ Breughel (vermilion) của GUILD trộn trắng chì của Holbein Vernét
(Ảnh của tác giả)

1961805_1651464161779144_5313060422274931806_o

Đỏ Breughel (vermilion) của GUILD trộn trắng chì và vàng bismuth của Holbein Vernét
(Ảnh của tác giả)

French vermilion của Lefranc (dùng pyrrole đỏ) thoạt nhìn khá giống vermilion xịn của GUILD, nhưng khi trộn với đen lam thì được hai màu khác nhau. Còn vermilion của Holbein Vernét dùng sulfide thủy ngân xịn nhưng độ chịu sáng chỉ có 1 sao. Trong khi đó GUILD vermilion được Kusakabe khẳng định là “cực kỳ bền vững” cả về hoá học, độ chịu sáng, tác động của môi trường nhiễm acid, kiềm, chịu được ẩm và mốc.

1040860_1651464518445775_3777505214264270312_o

Trái: Vermilion xịn của GUILD trộn đen lam Holbein. Phải: vermilion Pháp của Lefranc trộn đen lam Holbein. (Ảnh của tác giả)

 

Cerulean blue (lam da trời) từ stannate cobalt (PB35) là phát minh của t.k. XIX (1860), được các hoạ sĩ Ấn tượng Pháp dùng để vẽ màu trời. Kusakabe đặt tên màu này là lam Giotto cho oai, nhưng thực ra PB35 còn đẹp hơn lam thời Giotto vì các bậc thầy cổ điển không có PB35. Họ phải trộn đồng với cobalt oxide để được màu cerulean blue, vì thế lam da trời của họ thường có ánh lục và không bền. Lam Giotto của GUILD (PB35) là màu cực kỳ bền vững và đục. Trộn với màu đen, lam Giotto cho màu lam sẫm sâu thẳm.

10380444_1651467301778830_8515554687527704595_o

Lam da trời (Bleu céleste hay cerulean blue) trong tranh của Claude Monet vẽ vợ và con trai (1875)

882738_1651415195117374_8738398344855030613_o

Trái: Lam Giotto của GUILD trộn trắng chì của Holbein Vernét. Phải: Lam Giotto của GUILD trộn đen lam của Holbein
(Ảnh của tác giả)

Màu vàng Masaccio của GUILD cũng rất đẹp nhưng vì được chế từ pigment ochre (vàng đất) tự nhiên nên hơi sạn hơn ochre của Lefranc được chế từ oxide sắt ngậm nước (Fe(OH)3), tuy trong hơn. Ochre là một trong những màu bền nhất trong toàn bộ bảng màu của hoạ sĩ. Kết luận ở đây là các màu tổng hợp được chế từ oxide sắt của các hãng nổi tiếng không hề kém cạnh các màu đất tự nhiên, thậm chí còn mịn hơn và giá rẻ hơn chút ít.

10265383_1651487955110098_8576845306121606904_o

Màu vàng đất (ochre) trong bích hoạ của Masaccio, Phục sinh con trai của Theophilus và thánh Peter đăng quang (1424 – 1428)

Một ưu điểm nổi trội nữa của GUILD là nhờ tỉ lệ pigment rất cao và tinh khiết nên chỉ một ít màu GUILD cũng đủ thay đổi các màu khác. Như vậy, tuy GUILD giá cao hơn các màu hảo hạng, thậm chí cao vào loại nhất thế giới, nhưng bạn sẽ tốn ít màu hơn khi dùng GUILD.

*

Salvador Dalí từng coi vermilion và cerulrean blue là 2 trong 50 bí quyết của mình (bí quyết số 36 và 38 trong cuốn “50 bí mật của tay nghề ma thuật”). Theo Dalí, với cerulean blue bạn có thể vẽ nên bầu trời trong xanh và lung linh nhất, đến mức nếu đem so sánh với ngọc mã não thì ngọc này chỉ là một mô phỏng đầy khiếm khuyết cho bầu trời của bạn.

Dalí thường dùng màu của nhà hóa học Jacques Blockx (1844 – 1913), người được ông đánh giá rất cao. Cũng trong cuốn “50 bí mật của tay nghề ma thuật”, Dalí đã viết về Jacques Blockx như sau: “Con người chưa từng vẽ bao giờ này sẽ đóng góp cho các hoạ sĩ tương lai nhiều hơn những gì tất cả các hoạ sĩ hiện đại chúng ta sẽ đạt được.” Năm 1890 Jacques Blockx khẳng định về hoạ phẩm của hãng ông (thành lập từ năm 1865): “Các sản phẩm của tôi được chứng nhận tinh khiết về mặt hóa học. Các dung dịch được bán ra đều mang chữ ký của tôi. Chất lượng của chúng tôi được đảm bảo.” Tuy nhiên ngày nay hãng Blockx không còn sản xuất vermilion xịn nữa, mà thay bằng pyrrole da cam (PO73, bán trong). Còn cerulean blue của Blockx được làm từ PB36 tức cobalt chromite, có sắc lục, giá thành rẻ hơn cerulean xịn (PB35) vì chứa ít colbalt hơn.

Nếu Dalí còn sống chắc chắn ông sẽ sang Nhật làm đình đám, và cũng sẽ xài thử màu Holbein Vernet, Matsuda Super và Kusakabe GUILD. Đó là 3 trong số vài series màu sơn dầu hảo hạng trên thế giới vẫn còn được sản xuất dùng các pigment truyền thống.

24.12.2015

Thẻ: , , ,

Phản hồi của bạn:

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: