Lý thuyết “Trạm xe buýt Helsinki”

 

15232244_1798867250372167_3260071536595984150_n

Arno Rafael Mikkinen

Lời giới thiệu của người dịch

Arno Rafael Minkkinen (sinh 1945) là nhiếp ảnh gia Phần Lan sống và làm việc tại Mỹ, được tặng thưởng huân chương Sư tử hạng nhất của Phần Lan năm 1992 và giải thưởng quốc gia về nhiếp ảnh của Phần Lan năm 2006. Ông hiện là giáo sư nghệ thuật của University of Massachusetts Lowell ở Masschusetts, và phó giáo sư của Đại học nghệ thuật và thiết kế Aalto ở Helsinki.

Lý thuyết “Trạm xe buýt Helsinki”, được ông đưa ra lần đầu tiên năm 2004 trong diễn văn đọc tại lễ tốt nghiệp của sinh viên, là một lời khuyên bổ ích cho các nghệ sĩ trẻ trong việc chọn hướng đi của mình. Tuy hướng tới các nhiếp ảnh gia, lý thuyết này cũng đúng cho các hoạ sĩ, điêu khắc gia, designer v.v. vì thế tôi chọn dịch và đăng tại đây.

Nguyễn Đình Đăng

Tại quảng trường trung tâm thành phố Helsinki có khoảng hai tá trạm xe buýt. Ở đầu mỗi trạm có bảng ghi số hiệu chiếc xe buýt xuất phát từ trạm đó. Các con số xe buýt có thể là: 21, 71, 58, 33, và 19.

Trên đường ra khỏi thành phố trong khoảng ít nhất một cây số, các xe buýt đều chạy cùng một tuyến, dừng tại các bến giống nhau, nên các bến đỗ dọc trên tuyến đường đó đều có ghi tất cả các số hiệu: 21, 71, 58, 33, và 19.

Bây giờ hãy nói một cách ẩn dụ rằng mỗi điểm dừng xe buýt đại diện cho một năm trong cuộc đời của một nhiếp ảnh gia, có nghĩa là trạm dừng xe thứ ba sẽ đại diện cho ba năm hoạt động nhiếp ảnh.

OK, vậy bạn chụp ảnh nghiên cứu khỏa thân trong ba năm. Hãy gọi đó là xe buýt số 21.

Bạn đem thành quả của ba năm chụp ảnh khỏa thân tới Bảo tàng Mỹ thuật Boston, và curator của bảo tàng hỏi liệu bạn có biết ảnh chụp mẫu khỏa thân của Irving Penn không. Xe buýt của ông này, số 71, chạy cùng tuyến xe của bạn. Hoặc bạn đem tác phẩm tới một phòng triển lãm ở Paris và ở đó người ta nhắc bạn xem ảnh của Bill Brandt, buýt số 58, và cứ như vậy.

Bị sốc, bạn nhận ra rằng những gì bạn làm trong ba năm đã được người khác nổi tiếng hơn bạn nhiều làm trước đó rồi. Vì thế, bạn nhảy xuống xe, vẫy một chiếc taxi (vì cuộc đời thật ngắn ngủi mà), và quay thẳng về bến đậu xe buýt khởi đầu để tìm kiếm trạm xuất phát khác.

Lần này bạn sẽ đứng trên một cần cẩu để chụp ảnh màu những người nằm trên bãi biển dùng máy ảnh 8 × 10. Bạn dành cho việc này ba năm, tiêu vào đó ba khoản tài trợ, và sản xuất một loạt tác phẩm gợi những nhận xét tương tự: Bạn đã từng thấy tác phẩm của Richard Misrach chưa? Hoặc, nếu đó là những hình ảnh đen trắng chụp những cành cọ đong đưa dọc theo bờ biển, bạn chưa xem ảnh chụp của Sally Mann à?

Thế là, lại một lần nữa, bạn xuống xe, vẫy taxi, phi ngược lại, và tìm một trạm xuất phát mới. Toàn bộ của đời sáng tạo của bạn cứ diễn ra như vậy, luôn trình làng tác phẩm mới, và luôn bị so sánh với người khác.

Vậy phải làm gì đây? Đơn giản thôi: Hãy ngồi yên trên xe buýt. Hãy ngồi yên trên cái xe buýt đậu xanh rau má đó.

15369240_1798881247037434_6196469395268130018_o

Ảnh của Arno Rafael Minkkinen

Vì sao? Bởi vì nếu bạn làm như vậy, dần dần bạn sẽ bắt đầu thấy một sự khác biệt. Những chiếc xe buýt chạy cùng tuyến đường ra khỏi Helsinki, nhưng chỉ trong một thời gian nhất định, có thể là một hoặc hai cây số. Sau đó, chúng bắt đầu rẽ sang các ngả khác nhau, mỗi số xe hướng tới một đích riêng của mình. Xe số 33 đột nhiên đi về phía bắc, xe số 19 về phía tây nam. Một khoảng thời gian sau đó có lẽ xe số 21 và 71 vẫn chạy cùng đường, nhưng chẳng mấy chốc chúng cũng tách ra nốt. Irving Penn hướng về chỗ nào đó khác.

Đó là sự tách biệt làm nên tất cả sự khác biệt, và một khi bạn bắt đầu nhìn ra sự khác biệt đó trong tác phẩm của bạn so với những tác phẩm bạn chiêm ngưỡng (đó là lý do tại sao rốt cuộc bạn đã chọn trạm xuất phát này), thì đó là lúc bạn tìm kiếm bước đột phá của bạn.

Đột nhiên các tác phẩm của bạn bắt đầu được chú ý. Bây giờ bạn đang làm việc theo hướng của riêng bạn, càng ngày càng tạo ra nhiều sự khác biệt giữa sáng tác của bạn và những gì bạn từng chịu ảnh hưởng. Tầm nhìn của bạn cất cánh. Năm tháng trôi qua và các tác phẩm của bạn nhiều dần lên, chẳng bao lâu các nhà phê bình sẽ rất thích thú, không chỉ bởi những gì phân biệt tác phẩm của bạn với của Sally Mann hay Ralph Gibson, mà bởi những gì bạn đã làm khi bạn vừa mới bắt đầu! Thực tế bạn đã gỡ lại toàn bộ tuyến xe buýt của bạn.

Các ảnh cũ bạn chụp hai mươi năm trước bỗng dưng được đánh giá lại và bắt đầu được bán giá cao. Cuối tuyến đường – nơi xe buýt dừng lại nghỉ ngơi và tài xế xuống xe hút thuốc hay nhấp một ngụm cà phê – là lúc xong việc.

Đó có thể là kết thúc sự nghiệp của bạn như một nghệ sĩ hoặc kết thúc cuộc đời bạn dành cho việc này, nhưng toàn bộ thành quả của bạn bây giờ đang bày ra trước bạn, giai đoạn gọi là bắt trước ban đầu, giai đoạn đột phá, đỉnh điểm và thung lũng, những kiệt tác cuối cùng, tất cả đều in đậm dấu ấn tầm nhìn độc đáo của bạn.

Vì sao? Vì bạn đã ngồi yên trên xe buýt.

Nguyễn Đình Đăng dịch ngày 11/12/2016
từ Arno Rafael Minkkinen, “The Helsinki Bus Station Theory: Finding Your Own Vision in Photography”.

15390878_1798881487037410_3423527530629653218_n

Ảnh của Arno Rafael Minkkinen

____________

© Nguyễn Đình Đăng, 2016 – Người dịch giữ bản quyền bản dịch tiếng Việt. Bạn đọc có thể lưu giữ bản dịch này để sử dụng cho cá nhân mình và chia sẻ nguyên văn và miễn phí trên internet. Mọi hình thức sử dụng khác như in ấn, sao chép, hiệu đính lại bản dịch này, dù là một phần hay toàn bộ, để phát hành trong các ấn phẩm như sách, báo chí, luận văn, hay nhằm mục đích thương mại (kể cả tại các trang blog, thư viện điện tử trên internet mà để đọc được hay tải xuống người đọc phải trả tiền để mở tài khoản) v.v. đều vi phạm bản quyền nếu không nhận được sự đồng ý bằng văn bản của người dịch.

Advertisements

Nhãn: ,

Phản hồi của bạn:

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: