Lời chúc

21/11/2014

Nguyễn Đình Đăng

 

Tôi hơi bất ngờ khi nhận được lời chúc này trên Facebook hôm qua (20.11) từ một bạn trẻ tôi chưa bao giờ gặp:

Nhân ngày 20/11 kính chúc họa sĩ Nguyễn Đình Đăng sức khỏe. Những chia sẻ kiến thức quí báu của họa sĩ đã giúp cháu củng cố những thiếu sót để vững vàng hơn trong hội họa. Tuy không được học trực tiếp họa sĩ, nhưng cháu xin phép gọi một chữ THẦY. Với tất cả tấm lòng, xin chân thành cảm ơn THẦY.

Tôi đã trả lời như sau:
Cảm ơn cháu. Những người biết kính trọng kiến thức, ham học hỏi, “tôn sư trọng đạo” như cháu sẽ tiến xa. Tôi tin chắc như vậy.”

Và người bạn trẻ đó đã đáp lại như sau:
Cháu sẽ cố gắng để xứng đáng với niềm tin đó.”

Nếu phân loại thầy giáo thì có 4 loại sau đây. Thầy giáo xoàng chỉ nói và học trò phải nhớ vẹt. Thầy giáo giỏi giảng giải để học trò hiểu. Thầy giáo siêu chứng minh để học trò thấy chân lý. Thầy giáo vĩ đại gây cảm hứng để học trò tự tìm thấy hướng đi.

Sinh thời bố tôi là thầy giáo. Khi bố tôi còn sống, ngày 20.11 hàng năm cầu thang nhà tôi thường đầy dép của các học sinh tới chúc mừng bố tôi. Danh sách học sinh trong sổ điểm của bố tôi thỉnh thoảng có chữ “x” đánh dấu cạnh tên một số học sinh nữ. Tôi hỏi “x” là gì? Bố tôi bảo: “Là xinh.” Có lần bố tôi tỏ ý buồn vì một nữ sinh của ông vừa xinh vừa học giỏi nhưng đã không được vào đại học vì gia đình thuộc thành phần tư sản. Nhưng đến thời “kinh tế thị trường định hướng XHCN” cô học trò bị cấm vào đại học năm nào của ông đã mở cửa hàng kinh doanh danh nổi như cồn khắp khu phố cổ.

Bố tôi là người thầy đầu tiên của tôi. Tôi học từ bố tôi nhiều hơn từ bất cứ trường học nào bởi ông không chỉ dạy tôi kiến thức – những thứ hữu hạn. Dường như ông đã truyền cho tôi sự băn khoăn, trí tò mò muốn biết tới tận cùng một chi tiết, một từ ngữ, niềm say mê cái đẹp, sự rung động trước những điều huyền bí.

Đôi khi ông bảo tôi vẽ chân dung của các nhà bác học để minh hoạ bài giảng cho học sinh. Tôi còn nhớ khi học lớp 5 – 6, tức 11 – 12 tuổi gì đó, tôi đã chép bức tranh khắc sau đây bằng bút chì lên giấy khổ to để ông giảng về Archimedes. Nhờ đó tôi hình dung ra cảnh quân La Mã chiếm thành phố Syracuse quê hương Archimedes. Khi lính La Mã xông vào nhà Archimedes, chúng thấy một ông già đang say sưa giải toán, vẽ các hình hình học trên mặt đất. Lời cuối cùng của Archimedes trước khi ông bị bọn lính La Mã giết là: “Đừng làm hỏng các hình vẽ của tôi.”

Sebastien Bourdon (1616 - 1671) Archimeds vẽ hình hình học trong khi thành Syracuse thất thủ

Sebastien Bourdon (1616 – 1671)
Archimedes vẽ hình hình học trong khi thành Syracuse thất thủ

Ông anh họ tôi, giáo sư sử học, nguyên là thầy hiệu trưởng Đại học Tổng hợp Huế thời Việt Nam Cộng Hòa, may mắn hơn Archimedes. Khi các “chiến sĩ giải phóng quân” mang súng AK xông vào nhà ông tại Huế trong dịp tấn công Mậu Thân năm 1968, đáng nhẽ phải trốn trong phòng kho, ông lại lò dò bước ra. Bộ đội giải phóng hét: “Thằng nào đây?” Bà vợ ông, người Philippines, nhanh chí quát: “Tao bảo mi ở trong đó, ra đây làm chi?” rồi quay sang các “chiến sĩ giải phóng quân” bà phân bua: “Các ông bỏ quá, thằng nhỏ tôi mới mướn, còn lơ ngơ lắm.” Ông anh họ tôi nhờ vợ mà thoát chết, hiện là sử gia nổi tiếng sống tại Pháp. Ông chính là người đã phát hiện từ lưu trữ quốc gia Pháp hai lá thư Nguyễn Tất Thành gửi tổng thống Pháp và Bộ trưởng Thuộc địa Pháp ngày 15.9.1911 từ Marseille, khi đang làm phụ bếp trên tàu Đô đốc Latouche Tréville, để xin vào học nội trú tại trường Thuộc địa Paris. Trong hai bức thư này người sau này là lãnh tụ Hồ Chí Minh đã viết: “Je désirerais devenir utile à la France vis a vis des mes compatriotes et pouvoir en même temps les faire profiter des bienfaits de l’instruction.” (Tôi mong muốn trở thành có ích cho nước Pháp cũng như cho đồng bào tôi đồng thời giúp họ được hưởng những lợi ích của nền giáo dục).  Nguyễn Tất Thành đã không có cơ hội vào học tại trường Thuộc địa bởi thư đã bị từ chối với lý do trường Thuộc địa chỉ nhận học sinh do chính quyền Đông Dương gửi sang (nghị định ngày 30.4.1910). Nếu không, chắc Việt Nam đã không như ngày hôm nay.

Nhà vật lý và triết gia Pháp Blaise Pascal (1623 – 1662) từng nói: “Le nez de Cléopâtre, s’il eût été plus court, toute la face de la terre aurait changé.” (Cái mũi của nàng Cléopatre mà ngắn đi một tí thì bộ mặt thế giới đã đổi khác.)

Nhân ngày 20 tháng 11 tôi cũng gửi tới những người thầy của tôi, trước hết là người cha đã quá cố của mình, người thầy vĩ đại của tôi lòng biết ơn sâu sắc nhất.

21.11.2014

Thư Nguyễn Thất Thành gửi tổng tống Pháp (trái) và bộ trưởng Thuộc địa Pháp (trái) để xin vào học tại trường Thuộc địa

Thư Nguyễn Tất Thành gửi tổng tống Pháp (trái) và bộ trưởng Thuộc địa Pháp (phải) để xin vào học tại trường Thuộc địa. Trích từ Nguyễn Thế Anh, Du rêve mandarinal au chemin de la révolution: Hồ Chí Minh et l’École coloniale (Từ giấc mộng làm quan tới con đường cách mạng: Hồ Chí Minh và trường Thuộc Địa).
(Nhấn chuột vào hình để xem ảnh phóng to)

 

 


Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 387 other followers