Hiroshima du ký

22/09/2014

Nguyễn Đình Đăng

1. Đài kỷ niệm hòa bình, bảo tàng mỹ thuật Hiroshima và pháo đài Hiroshima

Hiroshima là thành phố đầu tiên trên thế giới bị tấn công bằng bom nguyên tử, khiến hơn 200 ngàn người bị giết và cả một vùng bán kính 2 km bị xóa sổ. Dấu tích thảm họa nguyên tử ngày 6 tháng 8 năm 1945 tại Hiroshima hôm nay chỉ còn được thấy tại tòa nhà của Trung tâm Hỗ trợ Công nghệ bị vụ nổ phá tan hoang, và trong bảo tàng thuộc Đài kỷ niệm hòa bình. Là người lớn lên trong cuộc chiến tại Việt Nam, tôi tưởng mình đã quen với những cảnh bom đạn, giết chóc. Nhưng những gì tôi thấy tại bảo tàng chứng tích bom nguyên tử này còn khủng khiếp hơn cả hình dung của tôi. Nỗi đau thương và sự tàn phá mà người dân Nhật phải chịu đựng thật vượt quá sức tưởng tượng của con người.

Tòa nhà Trung tâm Hỗ trợ Công nghệ Hiroshima bị bom nguyên tử phá sập

Tòa nhà Trung tâm Hỗ trợ Công nghệ Hiroshima bị bom nguyên tử phá sập

Giữa những chứng tích khủng khiếp đó, có một hình tượng đã khiến tôi xúc động hơn cả. Đó không phải là những bức ảnh chụp các nạn nhân da thịt bị cháy xém, bị biến dạng vì sức nóng và phóng xạ, các mảnh quần áo rách nát còn sót lại của các học sinh đã bị giết tan xác, một hộp cơm bị cháy đen thành than, hay cảnh nhà cửa tan hoang. Đó cũng không phải là câu chuyện Sakado Sasaki, qua đời năm 1955 khi mới là một bé gái 12 tuổi vì vị nhiễm phóng xạ bom nguyên tử Hiroshima. Sakado đã gấp hơn 1000 con cò giấy nhưng vẫn không thể toại nguyện ước mơ được sống. Hình tượng khiến tôi xúc động sởn gai ốc chỉ là là một bức ảnh đen trắng nhỏ được chụp vào khoảng 5 giờ chiều ngày 6.08.1945, tức khoảng 9 tiếng đồng hồ sau vụ nổ nguyên tử. Trong ảnh một nhân viên cảnh sát quận Ujina thuộc Hiroshima, cách tâm vụ nổ bom nguyên tử 2.5 km, không để ý đến các vết thương của chính mình, đang viết giấy chứng nhận thảm họa cho những người dân sống sót sau vụ nổ. Giấy chứng nhận này giúp người dân được nhận khẩu phần ăn khẩn cấp. Chẳng biết anh có thấm nhuần tư tưởng “còn dân hay còn cái gì gì đó thì còn mình” không. Nhưng chắc chắn anh đang làm đúng bổn phận của một người cảnh sát. Đến nay, gần 70 năm đã trôi qua, mà dường như tôi vẫn thấy trong mỗi người cảnh sát Nhật Bản hình ảnh của người cảnh sát đó, một biểu tượng đầy sức thuyết phục về người công an, đầy tớ của nhân dân, mà người Nhật thường gọi là omawarisan (お巡りさん) có nghĩa đen là người đi tuần.

Cảnh sát viên Fujita tại quận Ujina (cách tâm vụ nổ nguyênn tử Hiroshima 2.5 km) đang viết giấy chứng nhận thảm họa cho những người dân sống sót, tuy chính mình bị thương.  (Ảnh: Yoshito Matsushige)

Cảnh sát viên Fujita tại quận Ujina (cách tâm vụ nổ nguyênn tử Hiroshima 2.5 km) đang viết giấy chứng nhận thảm họa cho những người dân sống sót, tuy chính mình bị thương.
(Ảnh: Yoshito Matsushige)

Đó là khúc dạo đầu trong chuyến đi chơi Hiroshima 3 ngày của vợ chồng tôi.

Chúng tôi chọn đi tàu bay vì chỉ mất 1 giờ rưỡi, thay vì đi shinkansen (tàu siêu tốc), tuy rẻ hơn, nhưng phải ngồi tàu hơn 4 tiếng đồng hồ. Ngoài JAL (Japan Airlines) và ANA (All Nippon Airways) còn có vài hãng hàng không nối Tokyo với Hiroshima, như Srping Airlines Japan, China Airlines, Asiana Airlines v.v., giá có thể mềm hơn, song chúng tôi chọn bay ANA cho chắc ăn, vì hãng này không bao giờ bay trễ giờ, còn các cô tiếp viên hàng không ANA thì chỉ thiếu đôi cánh là thành thiên thần.

Tới Hiroshima khoảng 1 giờ chiều ngày 15.09, chúng tôi đi limousine bus từ sân bay tới nhà ga tàu điện ngầm trung tâm có tên Hiroshima JR (Japan Railways) station, rồi từ đó đi taxi về hotel đã đặt trước, ANA Crowne Plaza Hiroshima, 22 tầng. Phòng chúng tôi ở tầng 12. Chúng tôi chọn hotel này vì nó nằm ở trung tâm thành phố, gần những nơi chúng tôi định tham quan. Hotel này cũng có phòng ngủ tương đối rộng, 25 – 30 m2, và có cả 3 loại restaurants Âu, Trung Hoa và Nhật Bản.

Lối vào ANA Crowne Plaza Hotel

Lối vào ANA Crowne Plaza Hotel

Chiều hôm đó chúng tôi viếng khu tưởng niệm các nạn nhân bom nguyên tử, thăm bảo tàng mỹ thuật Hiroshima (Hiroshima Museum of Art), và tham quan pháo đài Hiroshima.

Bảo tàng mỹ thuật Hiroshima

Bảo tàng mỹ thuật Hiroshima

Bảo tàng Mỹ thuật Hiroshima, tọa lạc tại Công viên Trung tâm của Hiroshima, là một tổ chức phi lợi nhuận, khai trương năm 1978, do Ngân hàng Hiroshima sáng lập nhân dịp ngân hàng này tròn 100 tuổi. Không ít nhà tư bản hoặc các tập đoàn tư bản tại Nhật Bản đã bỏ tiền của mình đóng góp cho văn hóa nghệ thuật (Tokyo Bunkamura – một tổ hợp bảo tàng mỹ thuật, nhà hát, phòng hoà nhạc ở Tokyo – là do tập đoàn tư bản đường sắt Tokyu thành lập. Tập đoàn bảo hiểm Sompo Japan có Bảo tàng Mỹ thuật Seiji Togo nơi hiện trưng bày một trong các bức “Hoa hướng dương” của Van Gogh do tập đoàn này mua vào năm 1987 với giá 5.3 tỉ yen. Người sáng lập và bỏ tiền xây dựng Suntory Hall ở Tokyo, một trong 7 phòng hòa nhạc hạng nhất thế giới với 2006 chỗ ngồi vây quanh sân khấu, là nhà tư bản nguyên chủ hãng rượu whiskey Suntory đồng thời là một nhà bảo trợ nghệ thuật và âm nhạc, ông Keizo Saji, nay đã qua cố.)

Sảnh giữa trong bảo tàng mỹ thuật Hiroshima

Sảnh giữa trong bảo tàng mỹ thuật Hiroshima

Tòa nhà hình tròn có mái vòm của bảo tàng mỹ thuật Hiroshima do kiến trúc sư Hisashi Yosano thuộc công ty Nikken Sekkei thiết kế. Các phòng tranh (Galleries) được bố trí tại vành chu vi, ôm lấy sảnh giữa, nơi có bức tượng phụ nữ khỏa thân của điêu khắc gia Pháp Maillol đứng ở trung tâm. Sưu tập cố định của Bảo tàng bao gồm hội hoạ châu Âu hiện đại và hội hoạ sơn dầu của Nhật Bản từ sau thời kỳ Minh Trị đến gần đây. Gallery 1 đến Gallery 4 của sảnh chính trưng bày khoảng 90 tác phẩm thâu tóm lịch sử 150 năm hội họa hiện đại châu Âu từ thời kỳ lãng mạn Pháp tới École de Paris, như tranh của Delacroix, Courbet, Corot, Manet, Monet, Renoir, Degas, Toulouse-Lautrec, Rousseau, Cézanne, Gauguin, Van Gogh, Matisse, Picasso, Braque, Utrillo, Chagall, và Modigliani, nhấn mạnh vào các tác phẩm của trào lưu Ấn tượng Pháp. Người Nhật rất mê Ấn tượng Pháp, một phần cũng vì tinh thần dân tộc chủ nghĩa mạnh. Số là các hoạ sĩ Ấn tượng Pháp từng chịu ảnh hưởng tranh ukiyo-e của Nhật. Loại tranh khắc gỗ này vốn chủ yếu dành cho tầng lớp buôn bán thời Edo (1603 – 1867), hạng bét trong 4 tầng lớp sĩ, nông, công, thương (士农工商). Vì thế ukiyo-e không được coi là nghệ thuật đẳng cấp cao. Song vào tay các hoạ sĩ Pháp, ukiyo-e đã giúp tạo nên phong cách Japonisme trong những năm 1862 – 1864. Sau đó Ấn tượng Pháp và Japonisme lại được nhập khẩu vào Nhật Bản và được các hoạ sĩ Nhật ra sức bắt chước. Cho đến tận bây giờ, t.k. XXI, ở Nhật vẫn còn những người bắt chước Ấn tượng Pháp.

Một phòng tranh các hoạ sĩ Pháp từ Ấn tượng tới Picasso tại Bảo tàng mỹ thuật Hiroshima

Một phòng tranh các hoạ sĩ Pháp từ Ấn tượng tới Picasso tại Bảo tàng mỹ thuật Hiroshima

Hơn 30 năm trước tôi từng mê Ấn tượng Pháp qua sưu tập tại các bảo tàng mỹ thuật Pushkin ở Moskva và Hermitage ở Saint Petersburg. Tôi đã đọc nhiều sách về hội hoạ Ấn tượng và dành 10 năm vẽ trực tiếp từ tự nhiên theo tinh thần của hội họa plein-air và Ấn tượng. Nhưng bây giờ, xem các bức tranh trào lưu Ấn tượng, Tân Ấn tượng, Hậu Ấn tượng, Fauvism, Cubism v.v. đối với tôi cũng cũng tựa như nghe “Für Elise” của L.V. Beethoven một lần nữa, cho dù người chơi có là Vladimir Horowitz hay Ivo Pogorelich.

Xem tranh của Paul Cézanne tại Bảo tàng mỹ thuật Hiroshima

Xem tranh của Paul Cézanne tại Bảo tàng mỹ thuật Hiroshima

Từ bảo tàng mỹ thuật Hiroshima, chúng tôi đi bộ trong Công viên Trung tâm, có bày tượng hiện đại, để tới pháo đài Hiroshima. Lãnh chúa Mori Terumoto (1553 – 1625) đã xây dựng pháo đài này năm 1589 trên vùng đất khi đó có tên Gokamura, tức 5 ngôi làng. Mori Terumoto ghép chữ “Hiro” (広) từ tên ông tổ của gia tộc mình, Oe no Hiromoto (大江 広元), và chữ “Shima”(広) từ tên Fukushima Motonaga (福島元永), người đã giúp ông chọn địa điểm xây cất pháo đài, để đặt tên mới cho vùng này. Tên Hiroshima ra đời từ đó. Trận bom nguyên tử ngày 6.08.1945 đã phá hủy toàn bộ tòa pháo đài 5 tầng bằng gỗ, cao 26.6 m, dựng trên móng đá cao 12.4m. Phiên bản hiện nay được xây dựng chủ yếu bằng bê tông cốt thép vào năm 1958. Trong pháo đài, chúng tôi được xem triển lãm các bộ giáp và các loại kiếm samurai sáng loáng. Tại quầy bán đồ lưu niệm, một tình nguyện viên hướng dẫn đã sốt sắng giúp chúng tôi hoá trang thành samurai, hoàng tử, công chúa Nhật. Du khách được mượn kimono, giáp trụ của samurai, được giúp khoác lên người, rồi đứng trước phông kiểu nội thất Nhật Bản để chụp ảnh, mà lại hoàn toàn miễn phí. Tôi nhớ tới lần chúng tôi leo lên tham quan tòa tháp đôi ở New York năm 1999, người ta đã làm tiền bằng cách dựng máy ảnh ở cửa vào tầng thượng, lần lượt chụp các du khách lên tham quan trước một cái phông giả rồi đòi mỗi người 15 USD. Còn khi về thăm Sài Gòn năm 2012, chúng tôi định leo lên tòa nhà Hoa Sen, khi đó mới khai trương, nhưng đã bỏ ngay ý định này sau khi thấy bảng giá đòi 30 USD/người niêm yết ở đầu thang cuốn.

Pháo đài Hiroshima

Pháo đài Hiroshima

2. Thánh địa Miyajima

Sáng hôm sau, 16.09.2014, sau khi ăn sáng kiểu Nhật Bản rồi trả phòng tại ANA Crowne Plaza Hotel, chúng tôi gọi taxi định bụng đi ra Hiroshima JR station để từ đó đi tàu tiếp tới bến phà đi Miyajima. Ông lái taxi bảo đi ra Nishi Hiroshima (Tây Hiroshima) station để ra bến phà thì gần hơn. Dĩ nhiên chúng tôi nghe theo lời khuyên của ông lái taxi. Kết quả là chúng tôi đã đến bên JR nhanh hơn và rẻ hơn 320 yen. Ở Nhật tôi chưa từng bị người lái taxi vặn gian đồng hồ, đưa đi lòng vòng để tính thêm tiền, kêu không có tiền lẻ trả lại hoặc lờ đi không trả lại tiền thừa. Thừa 1 yen họ cũng trả lại. Bao giờ người phục vụ cũng có tiền lẻ để trả lại khách hàng.

Bữa sáng kiểu Nhật Bản tại ANA Crowne Plaza Hotel

Bữa sáng kiểu Nhật Bản tại ANA Crowne Plaza Hotel

Từ bến Myajima-guchi cạnh Nishi Hiroshima station tới đảo Miyajima có phà của 2 công ty  là phà JR và phà Matsudai. Mỗi chuyến phà tới đảo Miyajima hết 10 phút, giá vé 180 yen, và cứ 15 phút có một chuyến phà của mỗi công ty. Thành ra mỗi tiếng có tới 8 chuyến phà nối đất liền với đảo. Phà JR có 3 tầng: tầng dưới cùng dành cho xe hơi, tầng giữa là khoang có cửa sổ che kính dành cho hành khách, tầng trên cùng cũng là khoang hành khách nhưng mở và có mái che để hành khách có thể lên ngồi hóng gió biển và ngắm cảnh.

Phà đi đảo Miyajim

Phà JR đi đảo Miyajima

Miyajima là một hòn đảo nhỏ, diện tích chừng 30 km2, nằm trong vịnh Hiroshima thuộc Setonakai (瀬戸内海: Lại Hộ Nội Hải) hay Nakai (Biển nội) – phần biển giữa Honshu, Kyushu, và Shikoku – 3 trong 4 hòn đảo lớn của quần đảo Nhật Bản (Hòn đảo ở phía bắc Nhật Bản là Hokkaido). Phần lớn đảo là núi, dân số chỉ khoảng 2000 người. Đảo có một trường tiểu học và một trường trung học. Song Miyajima lại rất nổi tiếng vì có đền Thần đạo Itsukushima và núi Misen. Vì thế đảo có tên Miyajima (宮島) trong đó miya (宮) có nghĩa là cung điện, đền đài, còn shima (島) là đảo. Vào t.k. XVII đền này được coi là một trong 3 tuyệt cảnh của Nhật Bản. Trong 18 địa danh và danh lam thắng cảnh tại Nhật Bản được UNESCO công nhận di sản thế giới, Hiroshima có 2 là đền Itsukushima và tòa nhà mái vòm của Trung tâm Hỗ trợ Công nghệ bị trúng bom nguyên tử.

Trước cửa hotel Kinsuikan

Trước cửa hotel Kinsuikan

Chúng tôi check-in vào Kinsuikan (錦水館: Cẩm thủy quán). Hotel kiểu Nhật này được xây dựng từ năm 1912, có 39 phòng, nằm gần đền Itsukushima, nên từ cửa sổ phòng chúng tôi ở tầng 4 có thể nhìn thấy cổng nổi torii. Tiền phòng bao gồm cả bữa sáng tại restaurant tầng 1 và bữa tối được một cô phục vụ bưng lên tận phòng theo giờ khách yêu cầu. Ngoài ra trong phòng có ghế massage tự động, còn trong hotel có nhà tắm nước khoáng nóng (温泉: onsen tức ôn tuyền hay suối nước nóng) ở tầng hầm để khách tắm miễn phí. Có một điều thú vị là trong hotel truyền thống Nhật Bản này, tiếng nhạc phát khe khẽ tại hành lang không phải là tiếng đàn koto, biwa, mà là tiếng piano chơi nhạc của Chopin. Như thế êm cái tai tôi rất nhiều. Tôi chắc hotel họ cũng đã tính chán rồi. Họ không muốn “tra tấn” khách nghỉ bằng các làn điệu nhạc dân tộc loảng xoảng hay enka não nuột. Trong những trường hợp như thế này, nhạc Baroque, Cổ điển và Lãng mạn phương Tây là an toàn tuyệt đối.

Gọi là tắm onsen, nhưng thực ra là ngâm vì, đề đảm bảo vệ sinh, mỗi người bắt buộc phải tắm vòi sen, kỳ cọ, xoa xà-phòng, gội đầu thật sạch trước khi cùng với những người khác ngâm mình trong bể nước nóng 39 – 42 độ C. Đã vào tắm onsen tập thể là khỏa thân toàn bộ (dĩ nhiên nam riêng, nữ riêng, trừ các phòng tắm cho gia đình). Vậy mà mỗi quý ông Nhật Bản vẫn mang vào phòng tắm một cái khăn bông, vừa dùng để kỳ cọ vừa để lịch sự che hạ bộ. Khăn bông này được xếp hàng loạt thẳng tắp trên giá trong phòng thay đồ. Dùng xong cứ việc ném thẳng vào sọt, nhân viên hotel sẽ tới mang đi tẩy hấp giặt là. Tôi khoái cái thú “bain tout nu” tự do nên chẳng che đậy gì hết, cho bõ những lúc nằm mơ thấy mình khỏa thân đi ngoài phố giữa dòng người quần áo chỉnh tề.

Vịnh Hiroshima nhìn từ đài quan sát Shishiiwa

Vịnh Hiroshima nhìn từ đài quan sát Shishiiwa

Trong ngày hôm đó chúng tôi đi xe cable lên đài quan sát Shishiiwa (獅子岩: sư tử nham, hay động sư tử) trên núi Misen. Từ đền Itsukusima ở bờ biển, nếu đi bộ đến bến xe cable phải mất tới 20 phút, lại phải leo dốc theo đường ngoằn ngoèo. May thay có xe bus miễn phí đưa khách lên bến xe cable. Xe cable lên đài quan sát có 2 chặng, chặng thứ nhất, xe nhỏ, 4-8 người/xe. Chặng tiếp theo có xe to hơn, mỗi xe nhét được khoảng ba chục người. Đài quan sát Shishiiwa nằm ở độ cao 350m. Tại đây có thể ngắm cảnh vịnh Hiroshima mở ra ở phía dưới và thành phố Hiroshima mờ mờ phía xa.

Chùa Daisho-in

Chùa Daisho-in

Trên đường từ đài quan sát quay về, chúng tôi ghé thăm Daisho-in (大聖院: Đại Thánh viện), ngôi chùa được xây từ t.k. IX trên núi Misen, rồi đền Itsukishima, và cuối cùng là Senjo-Kaku (千畳閣: cung ngàn chiếu), được dựng năm 1587 với sàn gỗ rộng 857 chiếu tatami, bên cạnh là Goju-no-to (五重塔: ngũ trùng tháp), tòa tháp 5 tầng cao 27 m, được dựng năm 1407.

Nội thất Cung ngàn chiếu Senjokaku

Nội thất Cung ngàn chiếu Senjokaku

Chùa năm tầng Goji-no-to

Tháp năm tầng Goju-no-to

Trong đển Itsukushima

Trong đển Itsukushima

Đền Itsukishima và tháp năm tầng Goji-no-to

Đền Itsukishima và tháp năm tầng Goju-no-to

Tuy Miyajima được coi là thánh địa của Thần đạo, Thần giáo và Phật giáo vẫn cùng hiện hữu hòa bình trong quần thể kiến trúc hài hòa của những ngôi đền nơi các giáo sĩ Thần đạo hành lễ và chùa nơi các vị sư Phật giáo tụng kinh gõ mõ. Để người hành hương không làm ô uế thánh địa, đền Itskushima được dựng, từ t.k. VI, trên những chiếc cột, khiến đền trông như nổi trên mặt nước khi thủy triều lên. Sự tinh khiết của thánh địa quan trọng đến nỗi từ năm 1878 không ai được phép sinh hoặc chết tại đảo. Phụ nữ đến kỳ sinh nở hoặc những người sắp chết đều phải rời đảo vào đất liền. Mai táng trên đảo bị cấm tiệt.

Cổng nổi torii nhìn từ phía đền Itsukushima

Cổng nổi torii nhìn từ phía đền Itsukushima

Chiếc cổng torii (鳥居: điểu cư), được xây dựng lần đầu vào năm 1168, là ranh giới giữa thánh địa và thế giới trần tục. Đây là kỳ quan hấp dẫn nhất của đền Itsukushima. Khi thủy triều lên cao, chiếc cổng làm bằng gỗ long não sơn màu đỏ này trông như nổi trên mặt nước. Thủy triều lên cao nhất (xuống thấp nhất) 2 lần trong ngày cách nhau chừng 12 giờ đồng hồ. Giờ thủy triều lên cao nhất được dự báo hàng ngày cho khách tham quan tại cổng đền, trong thang máy của hotel tại Miyajima, và trên trang web của đền Itsukushima. Khách vừa đặt chân lên đảo đã có thể cảm thấy ngay không khí của chốn bồng lai khi nhìn thấy các chú hươu sao thảnh thơi đi dạo thành đàn ngoài phố, trong rừng, có khi nằm ngay trước cửa hotel.

Hươu sao trên đảo Miyajima

Hươu sao trên đảo Miyajima

7 giờ tối, cô phục vụ bưng bữa tối lên phòng. Cô quỳ ở mép chiếu trước cửa phòng ngủ, lạy chúng tôi một lạy thấp đến mức đầu cô chạm vào chiếu. Sau đó cô bày đồ ăn lên bàn, hướng dẫn chúng tôi cách ăn. Bữa tối kiểu Nhật thịnh soạn, gồm các món khai vị như salad, sashimi, sushi, lẩu thịt bò Hiroshima, rượu vang Hiroshima; kế đến là sò nướng, đặc sản của Miyajima trộn kem pho mát (au gratin) ăn với bánh mì nướng giòn và bào ngư; rồi cơm nấu từ gạo Hiroshima, tép, dưa, và soup miso. Nồi cơm được cho gạo đổ nước trước mặt khách, sau đó được đun trong vòng 40 phút bằng một mẩu nến, không hề phải mở vung, khuấy hay ghế lôi thôi. Vậy mà cơm chín đều từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới, không có một tí cháy nào. Quả là phép lạ. Tráng miệng có nho ướp lạnh, và một món vừa như kem, vừa như pudding, tóm lại không biết là cái gì, chỉ biết rất ngon. Trong suốt bữa ăn, cô phục vụ lui tới 5 – 6 lần để dọn bát đĩa, bưng món mới. Sau khi chúng tôi kết thúc bữa tối, cô lại tới dọn dẹp. Trước khi ra khỏi phòng lần cuối cùng, cô lại quỳ ở mép chiếu, cúi rạp đầu xuống chiếu lạy khách lần nữa, sau đó quỳ giật lùi ra khỏi phòng. Phong cách phục vụ chu đáo, thái độ niềm nở và lễ phép một cách … siêu thực của cô nằm ngoài sức tưởng tượng của một người đã sống 20 năm tại Nhật là tôi.

Cô phục vụ đang bày bữa tối trong khi vợ tôi đang nằm hưởng thụ trên ghế massage tự động.

Cô phục vụ bày bữa tối trong khi vợ tôi “hưởng thụ” ghế massage tự động.

Ăn sáng tại hotel Kinsuikan ở Miyajima

Ăn sáng tại hotel Kinsuikan ở Miyajima

3. Bảo tàng mỹ thuật Umi Mori, bảo tàng nghệ thuật đương đại, Súc Cảnh viên và bảo tàng mỹ thuật tỉnh Hiroshima

Rời Miyajima trên chuyến phà 9:40 sáng, chúng tôi cập bến Miyajima-guchi trên đất liền sau 10 phút. Tại đây chúng tôi gọi taxi để tới Bảo tàng mỹ thuật Umi Mori. Vừa nghe yêu cầu đưa đến bảo tàng này, ông lái taxi rút ngay 2 vé vào bảo tàng tặng chúng tôi, và nói: “Giá vé khoảng 800 – 1000 yen, nhưng xin mời hai vị xài miễn phí.”

Bảo tàng mỹ thuật Umi Mori

Bảo tàng mỹ thuật Umi Mori

Bảo mỹ thuật Umi Mori này nằm trên sườn núi nhìn xuống biển. Đây cũng là một bảo tàng tư nhân, do Byodo Daiei Kai (平等大慧会: Bình đằng Đại tuệ Hội), một tổ chức tôn giáo sau chiến tranh, thành lập. Tại đây chúng tôi được xem triển lãm nhan đề “Tín ngưỡng và Nghệ thuật: Bóng dáng Trời Phật” (信仰と美術: 仏と神のすがた), trong đó có nhiều tranh cuộn vẽ trên lụa từ thời Muromachi (1392 – 1568). Đó là thời kỳ đổi mới về kinh tế, nghệ thuật, và nở rộ của Thiền Phật giáo tại Nhật Bản. Trong thời kỳ này kỹ thuật vẽ tranh lụa của hội họa Trung hoa và các đề tài liên quan tới Thiền Phật đã lan truyền từ giới tăng lữ, tức những người dùng hội họa chỉ như một công cụ để thiền, sang giới hoạ sĩ chuyên nghiệp, những người chuyên tâm sáng tác hội hoạ dưới sự bảo trợ của các Mạnh Thường Quân nghệ thuật. Ảnh hưởng của hội họa Trung Hoa hiện ra rất rõ trong các y phục vẽ Thần Phật và trong việc áp dụng luật viễn cận song song. Xem tranh Nhật lại ngậm ngùi nghĩ tới tranh ta. Thời Muromachi ở Nhật trải suốt từ cuối thời nhà Trần (1225 – 1400), qua nhà Hồ (1400 – 1407), Bắc thuộc lần thứ tư (1407 – 1427), nhà Lê sơ (1428 – 1527)  tới tận giữa thời nhà Mạc (1527 – 1592) tại Việt Nam, nhưng hội hoạ tại xứ ta trong suốt 3 thế kỷ đó vẫn chỉ là con số không. Còn giới Mạnh Thường Quân văn học nghệ thuật ở Việt Nam thì cho đến ngày hôm nay vẫn mất dạng.

Trích đoạn một bức tranh cuộn bày tại triển lãm "Tín ngưỡng và Nghệ thuật: Bóng dáng Trời Phật" tại Bảo tàng Mỹ thuật Umi Mori

Trích đoạn một bức tranh cuộn bày tại triển lãm “Tín ngưỡng và Nghệ thuật: Bóng dáng Trời Phật” tại Bảo tàng Mỹ thuật Umi Mori

Từ bảo tàng Umi Mori, chúng tôi lại lên taxi, lên tàu, rồi lại lên taxi để tới Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại thành phố Hiroshima (Hiroshima City Museum of Contemporary Art) nằm trong công viên Hijiyama.

Bảo tàng Nghệ thuật Đương Đại thành phố Hiroshima

Bảo tàng Nghệ thuật Đương Đại thành phố Hiroshima

Bảo tàng khai trương năm 1989 này được thiết kế bởi KTS Nhật Bản Kisho Kurokawa (1934 – 2007), học trò của KTS Enzo Tange, và là một trong các lãnh tụ của trào lưu Metabolism. Trào lưu này chủ trương hòa trộn các cấu trúc khổng lồ trong kiến trúc với các cấu trúc trong sự phát triển sinh vật. Kisho Kurokawa cũng là KTS đã thiết kế Bảo tàng mỹ thuật hiện đại Saitama năm 1982 và Trung tâm Nghệ thuật Quốc gia Tokyo khai trương năm 2007. Bảo tàng hiện đang triến lãm một sưu tập phong phú mang tên “Neither/Both” (Chẳng cái nào/Cả hai) gồm tác phẩm của một số nghệ sĩ đương đại thế giới và Nhật Bản như Francis Bacon, Adrian Berg, Yayoi Kusama, Tadanori Yokoo, v.v. Ngoài ra còn có triển lãm đặc biệt trưng bày tác phẩm sắp đặt của nữ nghệ sĩ điêu khắc Colombia Doris Salcedo (sinh 1958), người vừa đoạt giải thưởng Nghệ thuật Hiroshima (Hiroshima Art Prize) lần thứ 9 của thành phố Hiroshima tặng cho các nghệ sĩ có công dùng tác phẩm của mình lan truyền ra thế giới “tinh thần Hiroshima” trong việc mưu cầu nền hòa bình vĩnh viễn. Một trong hai tác phẩm sắp đặt của Doris Salcedo bày tại triển lãm này là những chiếc bàn xếp chồng lên nhau thành từng cặp trong một căn phòng lớn, mặt bàn úp vào nhau, ở giữa hai mặt bàn có chèn xốp nhuộm nâu đen giả đất. Các sợi cỏ mọc từ đất này, chui qua khe hở trên mặt bàn lật ngược, đâm lên phía trên. Tác phẩm kia là một căn phòng chừng 12m2, tường trống trơn, sàn được phủ một tấm nylon xếp nếp nhấp nhô, nhàu nát, có in hình trang trí như các hoa tròn màu đỏ tối. Theo diễn giải của bảo tàng hai tác phẩm của Doris Salcedo “đã hoàn toàn biến không gian thành nơi để tang cho người chết, lặng lẽ nhận ra bi kịch của Hiroshima, sự cố bạo lực chưa từng có trong lịch sử nhân loại, và kết hợp với hy vọng của sự tái sinh.” Còn theo quan điểm của tôi, hoặc đó đơn thuần là một thứ minh hoạ phục vụ chính trị hoặc là người ta đã gán cho những cái bánh (bàn) gỗ kẹp đất có nhân là mấy sợi cỏ lơ thơ này một ý nghĩa mang màu sắc chính trị.

Sắp đặt của Doris Salcedo

Sắp đặt của Doris Salcedo

Vợ tôi rất thích các khu vườn Nhật Bản và cây xanh nên đã lên chương trình xem Shukkeien (縮景園: Súc cảnh viên, tức vườn phong cảnh rút gọn) từ trước chuyến đi. Khu vườn này được thiết kế từ năm 1620 dành cho Asano, lãnh chúa Hiroshima, vì thế còn được gọi là Asano sentei (浅野泉邸: Asano tuyền phủ). Năm 1940 gia tộc Asano đã hiến khu vườn cho tỉnh Hiroshima. Vụ nổ bom nguyên tử ngày 6.08.1945 đã phá tan khu vườn. Nhiều người bị thương sau đó đã chạy tới đây, nhưng họ đã chết trước khi được cứu trợ. Họ được chôn cất ngay trong vườn này. Sau khi được khôi phục, khu vườn được mở cửa lại cho công chúng vào năm 1951. Ngày nay đây là một khu vườn Nhật Bản tuyệt đẹp, với nhiều loại cây, hồ thả cá chép cảnh nhiều màu đỏ, vàng, trắng, đen, vàng kim, bạc, và rùa, cầu vồng bằng đá, cầu gỗ, trà thất.

Trong Shukkeien (Súc cảnh viên)

Trong Shukkeien (Súc cảnh viên)

Cá chép cảnh trong hồ Takuei tại Shukkeien

Cá chép cảnh trong hồ Takuei tại Shukkeien

Bảo tàng mỹ thuật tỉnh Hiroshima (Hiroshima Prefectural Art Museum), nằm ngay trong vườn Shukkeien, là một trong các bảo tàng lớn nhất ở phía tây Nhật Bản. Thành lập năm 1986, đại tu năm 1996, bảo tàng hiện sở hữu một sưu tập gồm khoảng 3500 tác phẩm nghệ thuật, trong đó nổi tiếng nhất là bức “Giấc mơ của Vệ Nữ” (1939) của Salvador Dalí. Tiếc rằng hôm chúng tôi tới đó, phòng có bức tranh này đóng cửa để sửa chữa, nên tôi không xem được bức này. Cũng không tiếc lắm vì thực ra đây là bức Dalí nhái lại bức “Sự dai dẳng của ký ức” (1931) và những con hươu cao cổ cháy trong nhiều tranh khác của ông.

Bên trong Bảo tàng mỹ thuật tỉnh Hiroshima

Bên trong Bảo tàng mỹ thuật tỉnh Hiroshima

Salvador Dalí, Giấc mơ của Vệ Nữ (1939), 240 x 480 cm, sơn dầu trên canvas dán trên 4 ván masonite 240 x 120 cm / tấm

Salvador Dalí, Giấc mơ của Vệ Nữ (1939), 240 x 480 cm, sơn dầu trên canvas dán trên 4 ván masonite 240 x 120 cm / tấm

Tại tầng 3 Bảo tàng Mỹ thuật tỉnh Hiroshima, tôi được xem triển lãm chuyên đề “Từ Monet, Renoir tới Picasso” mượn từ Bảo tàng mỹ thuật Pola ở Hakone. Lại Ấn tượng, Hậu Ấn tượng và Picasso, bài ca không bao giờ quên. Không được phép chụp ảnh bên trong triển lãm này nhưng thực ra không có gì đáng chụp. Renoir bỏ màu đen, màu đất, nên ông phải pha các màu bù nhau để được màu tối. Do đó các màu tối trong tranh Renoir trông xỉn và bẩn. Màu khá nhất tại triển lãm này là của Cézanne, của Matisse, Van Gogh. Nhưng tác phẩm tôi thích nhất là bức phong cảnh của Camille Corot mượn từ bảo tàng Hermitage ở Saint Petersburg. Corot là hoạ sĩ duy nhất tại triển lãm còn chưa đánh mất truyền thống. Gớm guốc nhất là tranh Picasso, trừ một bức tĩnh vật có hòa sắc tương đối đẹp.

Camille Corot, Người đàn bà nhìn con bò tại bìa rừng (1865 - 1870), sơn dầu, Hermitage - St. Petersburg

Camille Corot, Người đàn bà nhìn con bò tại bìa rừng (1865 – 1870), sơn dầu, Hermitage – St. Petersburg

Paul Cézanne, Lọ đường. các quả lê và khăn trải bàn (1893 - 1894), sơn dẩu, Bảo tàng mỹ thuật Pola ờ Hakone

Paul Cézanne, Lọ đường. các quả lê và khăn trải bàn (1893 – 1894), sơn dẩu, Bảo tàng mỹ thuật Pola ờ Hakone

Chúng tôi rời Hiroshima trên chuyến bay của ANA lúc 19:05 ngày 17.08, về tới nhà khoảng 23 giờ.

*

Chiều thứ Bảy vừa rồi, tôi rủ vợ và con trai đi xem triển lãm “Đánh lừa thị giác: Tới tương lai” (Visual deception // Into the future) đang diễn ra tại bảo tàng mỹ thuật Bunkamura ở Shibuya.

Tòa nhà Tokyu ở Shibuya - Tokyo, nơi tọa lạc của bảo tàng Bunkamura

Tòa nhà Tokyu ở Shibuya – Tokyo, nơi tọa lạc của bảo tàng Bunkamura

Triển lãm trưng bày các tranh, tượng, ảnh, sắp đặt đánh lừa thị giác của các nghệ sĩ từ thời Phục Hưng tới t.k. XX, bao gồm từ các tranh nghĩa kép của Giuseppe Arcimboldo, siêu thực của René Magritte, Salvador Dalí, tới op-art Victor Vasarely, v.v. Tại đây tôi được thấy bức “Sự xuất hiện của khuôn mặt và bát trái cây trên bãi biển” của Salvador Dalí, một tác phẩm đẹp. Vậy là cũng được an ủi phần nào vì chưa xem được “Giấc mơ của Vệ Nữ” tại Bảo tàng Mỹ thuật tỉnh Hiroshima. Song lại có cớ để có thể đi Hiroshima lần nữa.

Salvador Dalí, Sự xuất hiện của khuôn mặt và bát trái cây trên bãi biển (1938), sơn dầu trên canvas, 114.8 x 143.8 cm

Salvador Dalí, Sự xuất hiện của khuôn mặt và bát trái cây trên bãi biển (1938), sơn dầu trên canvas, 114.8 x 143.8 cm

Còn lúc nào lại đi thì tới lúc đó hẵng hay. Có lẽ không cần nghĩ nhiều tới tương lai, bởi đối với một người đã quá tuổi ngũ tuần, thời gian như con ngựa đang đi nước kiệu bỗng chuyển sang phi nước đại.

22.09.2014


Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 357 other followers