Đóng gói tranh sơn dầu

22/04/2014

Nguyễn Đình Đăng

Khi gửi tranh đi triển lãm hoặc cho các nhà sưu tập, bạn thường phải tự đóng gói tranh, trừ trường hợp bạn thuê hãng vận chuyển tranh bao cả đóng gói (giá thành thường cao hơn). Lẽ dĩ nhiên bạn muốn bức tranh được vận chuyển đến nơi triển lãm hoặc tới tay nhà sưu tập an toàn tuyệt đối và chuyên nghiệp.

Bài này phổ biến một số kinh nghiệm đóng gói tranh sơn dầu để vận chuyển bằng xe hơi và máy bay.

1) Đóng gói tranh căng trên strainer (châssis)

Những điều tối kỵ khi vận chuyển tranh sơn dầu vẽ trên canvas là shock do va đập, dao động của bề mặt tranh, độ ẩm cao, vì chúng là thủ phạm gây ra gẫy, vỡ, thủng, bong nứt.

Theo kết quả nghiên cứu của các chuyên gia bảo tàng [1 - 4]:

1 – Khung tranh tăng độ bảo vệ cho bức tranh. Vì thế tốt nhất là vận chuyển bức tranh nguyên cả khung;

2 – Shock và dao động gia tăng mạnh nhất khi chuyển hộp tranh lên hoặc xuống xe, từ kho lên máy bay và từ máy bay xuống xe để nhập kho, chứ không phải trong quá trình xe đang chạy hoặc máy bay đang bay, vì người bốc dỡ nói chung không được huấn luyện cách nâng niu kiện tranh;

3 - Hộp carton hấp thụ chấn động tốt hơn hộp gỗ cứng trong khi xe chạy. Hộp gỗ cứng ngăn chấn động trong quá trình chuyển tranh lên xuống xe;

4 – Lót strainer (stretcher) bằng vải polyester giúp triệt tiêu hầu như hoàn toàn dao động bề mặt tranh (Strainer là khung căng canvas không có nêm, stretcher là khung có nêm để thay đổi độ căng).

Phương pháp lót strainer (stretcher) có tên tiếng Anh là stretcher-bar lining [1], do Peter Booth tại Tate Museum ở London phát minh ra vào năm 1989, nhằm giảm thiểu dao động của canvas. Chỉ cần lấy một mảnh vải polyester luồn dưới các thanh ngang của strainer, rồi căng ra, găm bằng đinh rập vào strainer (Xem hình). Tấm vải polyester được căng như vậy sẽ tạo ra một đệm không khí giữa tấm vải và mặt sau của canvas, giảm hẳn dao động bề mặt canvas, tránh được lốt in hằn lên canvas do thanh ngang của strainer (strainer bar) đập vào. Nghiên cứu của Paul Marcon tại viện phục chế Canada cho thấy phương pháp lót strainer này giảm dao động bề mặt canvas từ 10 cm xuống còn 3 mm, tức tới 97% [2].

stretcherbarlining

Lót strainer theo phương pháp của Peter Booth
(Ảnh của http://www.harrietstandeven.com)

Phương pháp lót strainer của Peter Booth vừa đơn giản vừa rất hiệu nghiệm, lại rẻ tiền và dễ làm hơn phương pháp ốp ván gỗ của National Gallery of Art (Washington).

backboard

Phương pháp ốp ván gỗ vào mặt sau của National Gallery of Art (Washington). Các miếng đệm bọt biển (polyesther urethane) được dán vào ván gỗ bằng băng keo hai mặt. Chúng phải sát vào mặt sau của canvas nhưng không chạm vào canvas.

Khi gửi tranh sơn dầu qua bưu điện hoặc tự vận chuyển bằng máy bay, nên để tranh trong hộp bảo vệ bằng gỗ dán (dày ít nhất 4 mm), nhẵn và phẳng. Hộp gỗ được làm vừa khít bức tranh lắp nguyên cả khung. Để tránh ẩm ướt, bụi bặm, và quệt xước, bức tranh cần được bọc trong một tấm nylon trong và dày, được dán kín bằng băng keo trước khi cho vào hộp gỗ. Mặt nylon phải được kéo căng để không chạm vào mặt canvas. Nylon phải mềm để không làm xước tranh nếu chẳng may quệt phải, nhưng phải đủ dày để khỏi dễ bị thủng rách khi dán băng keo và kéo căng. Nylon mỏng quá có nguy cơ dính bẹt vào mặt tranh, khi bóc ra sẽ làm tróc sơn nếu là tranh mới vẽ. Đặc biệt không bao giờ nên dùng nylon sục bọt khí (bubble wrap) vì các bọt khí sẽ để lại vết trên mặt tranh nếu chẳng may dính vào, rất khó sửa. Hộp tranh được gắn bằng ốc vít, và các khe ghép được dán kín bằng băng keo.

Dùng carton dày ít nhất 5 mm bọc ngoài hộp gỗ đựng tranh. Toàn bộ kiện tranh được dán kín bằng băng keo ở các góc, cạnh, và cột dây nhựa. Trên mặt kiện tranh, ở cả hai phía, cần dán cảnh báo rằng bên trong là tranh sơn dầu, dễ gãy vỡ, chống ẩm ướt, nhẹ tay, không quăng vứt, không đặt hay dựa vật khác lên bề mặt.

Một kiện tranh của tác giả trước khi gửi

Hộp carton bọc ngoài có tác dụng giảm chấn động cho hộp gỗ đựng tranh. Nếu không có carton bọc ở ngoài thì phải có đệm lót bên trong hộp gỗ để triệt tiêu chấn động, ví dụ như trong thiết kế của National Gallery of Art (Washington D.C.) (Xem hình dưới).

box1

Thiết kế hộp gỗ đựng tranh của National Gallery of Art (Washington D.C.)

2) Cuộn tranh để vận chuyển

Nếu bắt buộc phải tháo tranh khỏi strainer để cuộn lại khi vận chuyển thì cần chú ý những điểm sau đây:

- Tranh phải khô hẳn để mặt tranh khỏi dính vào nhau khi cuộn.

- Phủ một tấm nhựa polyethylene dày 4 mm lên mặt tranh. Không dùng nylon sục bọt khí (bubble wrap) hoặc nylon quá mỏng để bọc tranh vì chúng in lốt hoặc dính vào mặt tranh. Mặt tấm polyethylene phải thật sạch, không dính bụi hoặc dầu mỡ.

- Cuộn tranh mặt sơn quanh ra ngoài. Cuộn tranh mặt quanh vào trong sẽ khiến màng film bị ép, gây nứt khi tranh được trải phẳng ra.

- Cuộn tranh và mở tranh ở nhiệt độ trong phòng (20 – 24°C). Cuộn tranh khi lạnh quá sẽ gây nứt, đặc biệt khi tranh được vẽ dày. Nếu trời lạnh khi vận chuyển tranh, thì khi tranh tới nơi, cần để trong phòng 24 giờ cho tranh trở lại với nhiệt độ trong phòng trước khi mở tranh ra. Khi mở cuộn tranh, cần mở rất từ từ và đều. Tuyệt đối không bao giờ căng một bức sơn dầu lên strainer ở nhiệt độ thấp. Bỏ qua những điều này sẽ làm mặt sơn bị nứt.

- Cuộn tranh quanh ống carton cứng có đường kính ít nhất 15 cm. Không nên cuộn chặt để tránh làm căng mặt film. Sau đó đút cả cuộn tranh vào trong một ống carton cứng to hơn, và bọc chèn xung quanh cuộn tranh sao cho vừa khít ống bọc ngoài. Bịt kín hai đầu ống bằng nắp nhựa hoặc carton và dán kín bằng băng keo.

- Ống tranh sau khi cuộn phải luôn được để dựng đứng để tránh cho tranh đè lên chính nó, đặc biệt là đối với tranh kích thước lớn.

- Không nên bảo quản tranh trong tình trạng bị cuộn, mà cần tháo ra, căng lên strainer hoặc trải phẳng ngay khi có điều kiện.

concrete_footing_tubes_cropped

Một số lõi carton và nắp nhựa dùng để cuộn tranh khi vận chuyển

 

Cuối cùng, đừng bao giờ tái xử dụng hộp, giấy bọc, hoặc ống carton đã dùng rồi khi gửi tranh cho nhà sưu tập. Nhà sưu tập sẽ có cảm giác bạn không coi trọng tác phẩm của chính mình tới mức không kiếm nổi cho nó một bao bì mới và đẹp đẽ. Đóng gói tranh và gửi tranh vừa là khoa học vừa là nghệ thuật.

21.04.2014

 _______________

Tài liệu tham khảo:

[1] Peter Booth, Stretcher Design: Problems and SolutionsThe Conservator 13 (1989) 31-40.

[2] P. Marcon, Agent of deterioration: Physical forces, Canadian Concervation Institute, 2013.

[3] Art in transit – Handbook for packing and transporting paintings, eds. M. Richard, M.F. Mecklendburg, and R.M. Merrill, National Gallery of Art, Washington, 1991.

[4] Ł. Lasyk, M. Łukomski, Ł. Bratasz, and R. Kozłowski, Vibration as a hazard during the transportation of canvas paintings, in “Conservation and Access”, Contributions to the London Congress, 15-19 September 2008, eds. D. Saunders, J. H. Townsend, S. Woodcock, The International Institute of Conservation of Historic and Artistic Works, London, 1, 64-68, 2008.

____________

Các bài trong series này:

Nền móng của tranh sơn dầu

Màu trắng của sơn dầu

Trao đổi về pha mầu vẽ

Bí mật của màu sắc

Dùng sơn dầu nhãn hiệu nào?

Chất kết dính và dung môi của sơn dầu

Một giáo trình dạy nhiều cái sai

Hội họa sơn dầu: thịnh và suy

Phương pháp vẽ sơn dầu nhiều lớp

Các công thức bí mật

Bút vẽ sơn dầu

Màu sơn dầu

Silverpoint

Đóng gói tranh sơn dầu


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 261 other followers