Jean Dunand và Alix Aymé

27/11/2017

Dưới đây là vài đoạn tôi trích dịch liên quan tới Jean Dunand và Alix Aymé và vai trò của họ trong việc đưa sơn ta thành một chất liệu hội hoạ cũng như ảnh hưởng của họ tới sự hình thành và phát triển hội hoạ sơn mài Việt Nam.

Nguyễn Đình Đăng

Từ bài “Jean Dunand – một nghệ sĩ Art Déco Pháp làm sơn mài châu Á” của Mechthild Baumeister [1]:

20247697_1919427338316157_3469611933626261880_o

Ảnh chụp năm 1935 cho thấy Jean Dunand đang dùng đèn xì phun lửa vào mặt một chiếc bàn sơn mài để thử độ bền.

Sau Đệ Nhất Thế Chiến ông [Jean Dunand (1877 – 1942) – N.D.] mở một xưởng sơn mài tại quận 14 ở Paris [2]. Ông nhập nhựa cây sơn từ thuộc địa Pháp ở Đông Dương, và hầu hết các thợ thủ công trong xưởng giúp ông làm sơn mài đều là người Đông Dương. Trong một trả lời phỏng vấn của tạp chí đầu những năm 1920 ông giảng nghĩa thích dùng các phụ tá châu Á bởi họ có kinh nghiệm làm sơn mài và không bị dị ứng với nhựa cây sơn như người châu Âu thường bị.

Số thợ thủ công và trợ lý làm việc trong xưởng của Dunand thay đổi tùy thuộc quy mô các đơn đặt hàng ông nhận. Trong những năm 1920s – 1930s, Dunand thuê 40 đến 60 thợ, gần một nửa là thợ từ Đông Dương. Trong quá trình làm các bức sơn mài trang trí tường hotel Le Normandie, ông đã thuê hơn 100 thợ để hoàn thiện dự án khổng lồ này.

20287182_1919466108312280_748830548510601063_o

Jean Dunand
Cò già (1926)
sơn mài

Xét trên phương diện các tác phẩm sơn mài của Dunand chỉ dựa trên một khóa học 2 tháng về kỹ thuật sơn mài Nhật Bản đủ thấy tài năng của ông trong lĩnh vực này là phi thường. Dunand là một nghệ sĩ cực kỳ nhanh nhạy với các ý tưởng mới, trước hết là một người xuất chúng, đa tài có tay nghề khéo léo, liên tục tìm cảm hứng mới, được dẫn dắt bởi các chuẩn mực cao về kỹ thuật và thẩm mỹ do chính ông đặt ra. Nhựa cây sơn là một chất liệu thách thức khó làm chủ và cung cấp vô vàn cơ hội để phát triển các kỹ thuật và ứng dụng mới. Dunand đã kết hợp sự nhạy cảm hiện đại với một chất liệu ngoại quốc, khiến sơn mài phương Đông trở thành rất thời thượng trong thời kỳ Art Déco. Danh tiếng và tài nghệ sơn mài của ông lên tới mức các chuyên gia sơn mài Nhật Bản từ Tokyo cũng thường lui tới xưởng ông để học các kỹ thuật mới và thu nhận các ví dụ tiêu biểu về sản phẩm sơn mài của ông. Thành công của ông cũng còn dựa trên sự hợp tác chặt chẽ với người con trai cả Bernard, bản thân cũng là một nghệ sĩ sơn mài, và sự giúp đỡ của nhiều trợ lý châu Á, những người đã sản xuất phần lớn các đồ sơn dưới sự chỉ đạo giám sát của Dunand.

Từ bài hồ sơ triển lãm “Từ sông Hồng tới sông Mekong. Những tầm nhìn từ Việt Nam. 21.9.2012 – 27.1.2013” tại Bảo tàng Cernuschi ở Paris [3]:

Thị hiếu sơn mài tại Pháp vào những năm 1920, sau Jean Dunand (1877 – 1942), đã ảnh hưởng đáng kể lên sự phát triển sơn mài tại Việt Nam những năm 1930. Hoạ sĩ và giáo sư Joseph Inguimberty, được đồng nghiệp Alix Aymé giúp đỡ về phương pháp tiến hành, mong muốn thành công trong nghệ thuật này. Họ đã đề xuất thực hành sơn mài với trường Mỹ thuật Đông Dương vào khoảng những năm 1927. Sơn mài đã chính thức được đưa vào chương trình học tập của trường. Các nghệ nhân, như Đinh Văn Thành (1898 – 1977) được giao nhiệm vụ truyền đạt các cách thức truyền thống cho học sinh.

20430031_1919431301649094_8190045881564248688_n

Alix Aymé (1894 – 1989) đang làm tranh sơn mài

 

20424047_1919474658311425_2130547481164233272_o

Alix Aymé
Phong cảnh Việt Nam
sơn mài, 6 tấm, 100 x 25 cm/tấm

__________

[1] Mechthild Baumeister, Jean Dunand—A French Art Déco Artist. Working with Asian Lacquer, WAG Postprints (Miami, Florida) 2002.

[2] Quận 14 tại Paris chính là nơi các thợ sơn mài An Nam kéo sang mở các hợp tác xã sơn mài từ năm 1920. Xem L’Echo Annamite (28.1.1929).

[3] Du fleuve Rouge au Mékong, Visions du Việt Nam, 21 septembre 2012 – 27 janvier 2013, Dossier de press, Musée Cernuschi.

Advertisements